Merkezi iş alanı gelişiminin değerlendirilmesi: İstanbul Cendere vadisi örneği

Abstract

Merkez kavramı tüm yerleşim alanlarında bulunan başat fonksiyonlardan birisidir. Günümüz metropoliten kentlerinde merkezler kademelenmesi çerçevesinde, MİA kavramı kentin birincil merkezi olarak tanımlanmaktadır. MİA kısaca metropoliten alanda kontrol gücünün toplandığı, erişilebilirliğin ve arsa değerlerinin yüksek olduğu, bilişim, hizmet ve imalat sektörlerinden oluşan yığılma ekonomilerini ve yüz-yüze iletişime olanak sağlayan kentsel hizmetleri içerisinde barındıran alan şeklinde tanımlanmaktadır. Günümüzde küresel kentler dünyaya entegrasyonlarına göre sınıflandırılmaktadır. Nüfus ve merkezi iş alanı parametreleri bu sınıflandırmadaki önemli değerlendirme kriterlerindendir. İstanbul GaWC'nin 2020 değerlendirmesine göre dünya kentleri sınıflandırmasında Alfa- kentleri arasında yer almaktadır. İstanbul'da merkezi iş alanı tarihsel süreçte Tarihi Yarımada'dan başlayarak, Beyoğlu, Şişli, Beşiktaş, Maslak bölgelerine doğru yayılmıştır. 1980 sonrasında dünya genelindeki küreselleşme eğilimi ile birlikte İstanbul da merkez alanlarındaki sanayi fonksiyonları desantralize etmeye başlamıştır. Bu karar kapsamında özellikle plan kararları ile sanayinin desantralizasyonu desteklenmiş ve MİA işlevini artırıcı plan kararları uygulanmaya başlanmıştır. Yıllar geçtikçe hizmet sektörünün genel istihdamdaki oranı artmakta sanayinin ise azalmaktadır. MİA'nın mekânsal gelişimini etkileyen önemli etmenlerden biri erişilebilirliktir. İstanbul'da 1973, 1988 ve 2016 yıllarında kullanıma açılan boğaz köprüleri yıllar içerisinde kentin makroform gelişiminin kuzeye doğru ilerlemesine neden olmuştur. MİA'nın Şişli'den Maslak yönüne gelişmesinin temel sebeplerinden birisi ulaşım ağlarının gelişmesidir. Ancak kentin kuzeydeki doğal yapısını korumak amacıyla makroformun kuzeye doğru daha fazla gelişmesi bugüne kadar üretilen metropoliten alan planlarında tercih edilmemiştir. Bu kapsamda hem kentin gelişimi hem de MİA'nın gelişimi plan kararları ile kentin doğu-batı eksenine yönlendirilmiştir. Cendere Vadisi, harita düzleminde MİA'ya yakın konumda görünse de arazinin topografik durumu alanda MİA özelliklerinin doğal olarak gelişmesini engellemiştir.