Rastlantı Kavramının Kent Keşifleri Özelinde İncelenmesi

Abstract

Rastlantı kavramı, bu tez çalışması kapsamında başlıca sorunsallaştırılan kavramdır. Tasarlama, yapma gibi eylemler ile beraber düşünülmesi pek mümkün olmayan bu kavramın keşfetme gibi oldukça sezgisel eylemler ile dahi yan yana gelmeyen bir kavram olduğu düşünülmektedir. Gündelik hayatta da dahil olmak üzere fenomenleri kavrama anlayışımız, farkında olmadığımız bir sistematik biçim içerisinde ilerlemektedir. Bu bağlamda, bir kent keşfini rastlantı kavramının açtığı kapılar ile yapmanın kent okumasındaki katkıları neler olabilir sorusu, tez çalışmasının başlıca sorduğu soru olmuştur. Kent keşifleri ise bu çalışmada, rastlantı kavramının sorgulandığı eylem biçimidir. Mutlak düzenleme anlayışı kent keşifleri özelinde de hakimdir. Tarihte iki önemli aktör kent keşifleri üzerine önemli açılımlar yapmıştır. Psikocoğrafya potası altında bir araya getirilen flanörler ve situasyonistler, kentlerin temsil edilen bölgeleri dışında sürüklenerek rastlantı kavramını bu pratiğin içerisinde deneyimlemişlerdir. Günümüzden baktığımızda, kent okumasının da bir düzenin içerisinde ele alınarak kemikleşen yapısına karşı etkili duruş sergilenmektedir. İnsanın iradesi dışında olduğu için önyargılarından arındırılmış, temsil edilen kentin dışındaki gerçek yaşayan kent ile karşılaşmalara müsaade eden bir kent keşfi mümkün kılınmaktadır. Bu eylem biçiminin, hem sadece bir deneyim olarak hem de tasarıma altlık olarak kenti anlamak için oldukça gerekli olduğu düşünülmektedir. Tez çalışmasının ilk bölümünde; rastlantı kavramı, diğer benzer kavramlarla olan ilişkisi ve tarihsel çerçevesi ile incelenmiştir. İkinci bölümde; kavramın bir kent okuması yaparken nasıl etkileri olabilir sorusu flanörler ve situasyonistler üzerinden sorgulanacak olup, günümüz pratiklerindeki yansımaları örneklendirilmiştir. Son bölümde ise; İstanbul’da, dérive teorisi uygulanarak yapılan kent keşifleri ayrıntılandırılıp, çalışmaların sonuçları tartışılmıştır.

The concept of ‘randomness’ is the main concept being examined within this thesis. It is considered improbable that this concept can even be placed among actions most intuitive such as ‘discovering’, let alone being evaluated together with the acts such as ‘designing’ or ‘creating’. Our understanding of grasping a phenomenon, including those that take place in the daily life, progresses in an unconsciously systematic manner. However, it is considered fundamental in order to be able to make an innovative urban reading that stands apart from common prejudice, to hold a flexible perspective that can explore the city and understand the ever chancing dynamics within that city. In this context, the main question that is addressed in this study is one that inquires the contribution of the possibilities the concept of ‘randomness’ brings into reading the urban setting, while discovering a city. In the first part of this thesis, the concept of ‘randomness’, it’s relation with other similar concepts and its historical situation will be examined. In the second part, the question of what kinds of effects this concept might have on the urban reading will be held up; in accordance with the examples of flaneurs and situationists and also their reflections on the practices of the present. In the last part, urban explorations that were carried out in Istanbul, based on the dérive theory, will be explained in detail and the outcomes of these studies will be disputed and examined.