Fonksiyonel Esneklik Üzerine Kavramsal Bir Değerlendirme

Abstract

Bu çalışmada, 20. yüzyılın ikinci yarısından sonra, önceki dönemlere oranla daha kilit bir rol oynayan fonksiyonel esneklik nosyonu, ana öğesi fonksiyonel esneklik olan mimari projeler üzerinden tartışılmaya çalışılmıştır. Tez boyunca, nihai bir esneklik tanımı yapmaktan kaçınılmış; bunun yerine örnek projelerin tekil olarak içerdikleri esneklik nosyonlarının birbirinden farklı ve benzer yönleri vurgulanmaya çalışılmıştır. İlk bölümde öncelikle esnekliğin, fonksiyonalizm ile olan paralellikleri gösterilmeye çalışılmış ve konunun daha iyi tartışılabilmesi için “fonksiyonalizm” ve “esneklik” terimleri; “fonksiyonel sabitlik” ve “fonksiyonel esneklik” ile ikame edilmiştir. Daha sonrasında 20. yüzyılın ilk yarısı ile ikinci yarısındaki örnekler arasında görülen radikal farklılaşmaya dikkat çekilmiş ve bu farklılaşma, yüzyıl ortasında determinizmden indeterminizme doğru yaşanan paradigmatik kaymayla beraber düşünülerek değerlendirilmiş; alternatif olarak iç tutarlılık ve benzerliklere önem verdiği kadar, kategorilerin birbirleri arasındaki farklılık ilişkilerine de önem veren yeni bir betimleme ve açık uçlu bir tasnif önerilmiştir. İkinci bölüm, örneklerin incelenmesine ayrılmıştır. Savaş sonrası esneklik stratejileri sabit ve değişken sistemler olmak üzere iki ana başlık altında incelenmiştir. Sonuç bölümünde, tek bir esneklik tanımı olmadığı ve araştırılması gereken sorunun “Esneklik nedir?” değil, “Esneklik mümkün müdür?” sorusu olduğu kanaatine varılmıştır. İncelenen örneklerde de; esneklik nosyonu ile kişiye göre uyarlanabilme (customization) nosyonunun iç içe geçtiği ve bazen uyarlanabilmenin tamamen esneklikle karıştırıldığının altı çizilmiştir. Bu durumun; esnek yapılar, sabit sistemler üzerinden kuruldukça azaldığı; değişkenlik üzerinden kuruldukça arttığı saptanmıştır.

In this study, the notion of flexibility which entered currency in the second half of the twentieth century, is revised through architectural works proposed since the Second World War. Instead of searching an ultimate definition of flexibility, the focus of the study is on understanding the notion of flexibility by comparing differences and affinities between several proposals every of which offering the most “flexible” building. In the first chapter, it is considered that the flexibility is a kind of functionalism and understandimg the functionalism leads the way to understanding flexibility. However; the current vocabulary is considered inadaquate for discussing the debate. Therefore the terms ‘funcitonalism’ and ‘flexibility’ are substituted by the terms ‘functional fixity’ and ‘functional flexibility’. Afterwards, a comparison between strategies of flexibility in the early and late twentieth century is used to point out the paradigmatic shift from indeterminism to determinism, occured during the 50s. An alternative model which focuses on not only identifying the individual strategies, but also the whole which they are part of is suggested. The second chapter is dedicated to case-study of varying flexible design strategies under a classification based on the mainstream two categories which are ‘dynamic systems’ and ‘stable systems’. As a result, coming across with distinct strategies of flexibility, it is considered inessential trying to find ultimate definition of flexibility. Rather it is thought that the focus shall be on the question of possibility of the flexibility. In addition, it is observed that the notion of flexbility is confused with the notion of customization. And this tendency can be mostly seen in dynamic systems.