Filyos Havzasındaki Sediment Birikim Alanlarının Uydu Görüntü Verileri Ve Sayısal Arazi Modeli İle Analizi

Abstract

Bu çalışmada, Batı Karadeniz Bölgesi’nde bulunan Filyos havzasındaki sediment birikim alanlarının uydu görüntü verileri ve sayısal yükseklik modeli ile analizi hedeflenmiştir. 13 300 km2 lik drenaj alanıyla, Türkiye’nin Batı Karadeniz Bölgesindeki bütün havzaların % 46 sını kapsayan Filyos Çayının kaynağı Ilgaz Dağlarından başlamakta ve Hisarönü bölgesinden de denize dökülmektedir. Bölgenin jeomorfolojik ve topoğrafik özelliklerinin sebep olduğu sediment birikim alanları nehir formunun düzensiz bir rejimde olmasına ve yatağının genişlemesine yol açmaktadır. Bölgede 1998 yılında önemli kayıplara sebep olan büyük taşkın felaketinin meydana geldiği bilinmektedir. Daha önce bu bölgede SPOT veya IKONOS gibi yüksek uzaysal çözünürlüklü uydu görüntüleriyle sediment analizi yapılmadığı da göz önünde bulundurularak; geniş alanlarda kısa sürede doğru sonuca ulaşmayı sağlayan uzaktan algılama verilerinin, ayrıca araziye gitmeksizin bölge topoğrafyası hakkında bilgi edinmeyi sağlayan sayısal arazi modelinin (SAM) uygulanabilirliği gösterilmiştir. Çalışma kapsamında 2007 yılına ait SPOT görüntüleri sınıflandırılarak ve topoğrafik haritalardan üretilen sayısal yükseklik modelleriyle entegre edilerek sediment alanları analiz edilmiştir. Sınıflandırma sonucunda ve uydu görüntülerinden sayısallaştırılarak kum birikim alanlarınin miktarları ve nehir geometrisi çıkarılarak menderesleşme tespit edilmiştir. Çalışma sonuçlarına göre nehirde biriken sediment alanlarının nehir rejimin düzensizleştiği ve bunun sonucunda da taşkın riskinin arttığı yorumlanmıştır. Çalışma sonucu, uzaktan algılama tekniğinin ve sayısal arazi modellerinin su havzalarında biriken sedimentleri analizinde oldukça başarılı ve güvenilir olduğunu göstermektedir.

The aim of this study is to investigate the sediment deposition areas in the Filyos watershed that is located in the Western Black Sea Region of Turkey, by using a digital elevation model and satellite sensor data. Filyos river which constitutes 46% percent of the western Black Sea region watershed of Turkey with 13,000 km2 drainage areas, starts from Ilgaz Mountain and reaches the Black Sea in Hisarönü. The sediment deposition areas, caused by the geomorphologic and topographic properties of the watershed, affect the river form making it irregular, which leads to the enlargement of the river bed. According to the records, there was a vital flood disaster that caused major losses. So far, a similar study utilizing satellite images with high spectral resolution like SPOT and IKONOS has not been conducted in the region. This would make it possible to analyze the correct data for large areas in a short time, and the digital elevation model allows for the acquisition of data on the areas without exploration on the ground. Within the context of this study, the sediment accumulation areas are initially determined by classifying SPOT data of year 2007, then integrated with the digital terrain model that is acquired using topographic maps. The classification and digitizing of the sediment deposition areas from the spot data along with an analysis of the amount of sand accumulation and geometry of the river, the level of meandering is determined. This study indicates that sediment transportation and deposition along the riverbank make the river form irregular and as a result, the flood risk rises. The result of this study has proven that RS data and DTM are very useful and reliable in analyzing sediment deposition areas.