Nehir Tipi Hidroelektrik Santral Yatırımı İnşaatlarında Karşılaşılan Risklerin Belirlenmesi

Abstract

Dünyada hidroelektrik enerji, havaya zararlı gaz salınımı yapmaması ve yerel kaynakları kullanması nedeniyle tercih edilmektedir. Gelişmiş ülkeler mevcut ekonomik hidroelektrik kapasitelerinin önemli kısmını hayata geçirmişken, gelişmekte olan ülkelerde kapasite kullanımı düşük seviyededir. Türkiye’de ise mevcut ekonomik potansiyelin % 36’sı kullanılmaktadır. Bu potansiyelden daha fazla yararlanmak isteyen Türkiye’de, son yıllarda yapılan teşvikler sonucunda yurt çapında nehir tipi hidroelektrik santral (HES) yatırımları gerçekleşmektedir. HES yatırımlarının karakteristik özelliği, ilk yatırım maliyetinin yüksek, gereken yıllık işletme sermayesinin düşük olmasıdır. Bu durum, bahsedilen yatırımlar sırasında risk yönetiminin önemini artırmaktadır. Nehir tipi HES yatırımlarında risklerin belirlenmesi, karşılaşılacak risklerin olumsuz etkilerinin kontrol edilebilmesini sağlayacak ve bu nedenle ortaya çıkabilecek maddi kayıpları azaltacaktır. Literatürde inşaat sektöründe riskler üzerine birçok araştırma mevcut olmasına karşın hidroelektrik santraller özelinde bir çalışmaya rastlanamamıştır. Mevcut kaynaklardan genel anlamda inşaat risklerinin tanımlanmasında faydalanılabilir ancak her yatırımın kendine özgü riskleri olduğu unutulmamalıdır. Ayrıca, bir riskin projeye olan etkisi yatırımdan yatırıma değişebilmektedir. Bu nedenle, nehir tipi HES yatırımlarında risklerin tanımlanması ve etkilerinin belirlenmesi ihtiyacı doğmaktadır. Yapılan çalışmada nehir tipi HES’lerde karşılaşılan risklerin belirlenmesi ve bu riskler analiz edilerek önem sırasına göre sıralanması amaçlanmaktadır. Çalışma ile proje risk yönetimi ilkeleri çerçevesinde riskler belirlenmiş ardından bu riskler Delphi yöntemi kullanılarak derecelendirilmiştir. Risklerin belirlenmesi sırasında risk tanımlama aşaması yöntemlerinden literatür taraması, beyin fırtınası çalışması ve uzmanlarla görüşmeler yöntemleri kullanılmıştır. Literatür taraması aşamasında mevcut çalışmalardan genel anlamda inşaat sektöründe karşılaşılan riskler anlamında faydalanılmış, bunlara beyin fırtınası çalışması ve uzmanlarla yapılan görüşmeler sonucunda elde edilen riskler eklenerek nehir tipi HES yatırımlarında karşılaşılan riskler belirlenmiştir. Çalışmanın ikinci aşaması, Delphi yöntemi ve Risk (Karar) Matrisi kullanılarak mevcut risklerin derecelendirilmesidir. Belirlenen risklerin listelendiği tablodan hareketle bir anket hazırlanmış, bu anket belirli kriterlere göre seçilen oniki adet uzmana iki turda uygulanmıştır. Bu yolla, risklerin önemi belirlenmiştir. Çalışma sonucunda, nehir tipi hidroelektrik santrallerde belirlenen ve derecelendirilen riskler değerlendirilmiş, yüksek ve düşük risklerin hangi özellikleriyle bu derecelendirmeye sahip oldukları sorgulanmıştır. Elde edilen veriler konu ile ilgili yatırım yapmayı düşünen girişimcilere karşılaşabilecekleri riskleri sunarak strateji belirlemede yardımcı olacağı gibi, risk yönetimi faaliyetleri için alt yapı oluşturmaktadır.The use of Hydroelectric Power Plants (HEPP) for electricity production is a worldwide method because of zero gas emission and the utilization of national sources during production. Although the industrially developed countries are making use of a great portion of their hydroelectric capacity, the usage of hydroelectric capacity in developing countries is still low. In Turkey, only 36% of the economic hydroelectric potential is utilized. To increase the rate of the usage of hydroelectric potential in Turkey, many investments on river type HEPP, encouraged by the help of governmental supports, are in progress. Although the start-up cost of HEPP’s is so high, the operational cost of these plants is low. This characteristic feature of HEPPs makes risk management more important for these projects. Risk identification in the river type HEPP limits the negative impact of the risks and also decreases the loss during these investments. In literature, there is a lot of research about the risks in construction but it is observed that they do not provide enough information for HEPPs. The current research in literature can be used to identify general risks, but it is also necessary to identify the particular risks about HEPPs. In this thesis, the risks of the river type HEPP investments are identified and rated according to their importance. In this risk identification process, methods of literature research, brain storming and interviews with experts on the subject are used. Second stage of the study is rating of the identified risk via Delphi Method and Risk (Decision) Matrix. Also the identified risks are tested with the help of these methods. Emerging from the list of the identified risks, a survey has been designed and given to experts of the field with certain qualifications. According to the results of the survey, we came to a conclusion for the ratings of the identified risks, and also had a chance to question why those identified risk got those ratings. The results we obtained presents the possible risks of an investment in this field as well as it founds a background for a risk management study on a HEPP project.