Zaman-mekan kavramının mimarlığa etkileri

Abstract

Bu çalışma, informel yerleşimlerle zaman-mekan kavramını buluşturmak suretiyle yeni mimarlıkları görünür kılmak amacındadır. İnformel süreçler esasen mimarlık üretiminin bir alternatifi olarak değil, kaçınılmaz bir parçası, yönü olarak görülmelidir. Zaman-mekan kavramı bu düşünceyi anlamlandırmayı olanaklı kılar. Bu çerçevede yapılacak olan, mekanı zaman kavramı ile birlikte bir süreç, bir oluş(um) olarak tariflemek, tekil mekan, obje ile ilişkisi tanımlanmış olan Mimarlık Disiplini ve meslek insanı, müellif olarak Mimar yerine mimarlık edimi ile hareket eden mimarın zamanmekan ile ilişkisini kurmak, tariflenilen zaman-mekan kavramının örnekler üzerinden farklı açılımlarını ortaya koymak olacaktır. Zaman-mekan kavramı, değişim, hareket, çokluk, entropi, oluş, ilişkisellik gibi kavramlar yardımıyla açılacaktır. Hareket, zaman ve mekanda tanımlanır, zaman değişimlerle algılanır. Mekan kavramı gibi temsiliyetler üzerinden düşünmenin sonucu olan bir ve çok kavramları yerine zaman-mekan bir çokluklar dünyası olarak tariflenecektir. Öyleyse üretimlerini ve söylemlerini mekan kavramı üzerinden sürdüren Mimarlık Disiplini'nin zaman-mekan ile ilişkisi nedir? Zaman-mekan, bir disiplin ile ilişki kurabilir mi, yoksa buradan yeni mimarlık ürünleri ve yapma biçimleri keşfetme imkanı mı doğacaktır? Bu anlamda Mimarlık Disiplinine tabi olmayan mimarlık üreticilerine ve onların üretimlerine bakmak faydalı olacaktır. İnformel yerleşimler ve informel üretim süreçleri zaman-mekan kavramı ile mimarlık arasında bir bağ kurulmasını oldukça olanaklı kılmaktadır. Mimarlık Disiplininin söylemlerinin aksine, informel üretimler, geçici, bir yandan kollektif diğer yandan bireysel üretimler ve zamana dirençli olmayan yapılardır. Onlar sürekli bir inşa halidedirler. Bu inşa, hem fiziksel, hem de sosyal inşayı beraber kapsar ve yürütür. Bu durumda zaman-mekan bir mücadele alanı olarak tariflenir. Öte yandan, Mimarlık Disiplini gerçekten söylemlerini gerçekleştirebilmekte midir, yoksa söylemleri ile üretimleri farklılaşmakta mıdır? Eğer ayrı ayrı zaman ve mekan kavramları geçerliliğini yitirmiş, yerlerine tek bir bütün olarak zaman-mekan kavramıgelmişse, tüm mimarlar kaçınılmaz olarak zaman-mekanda üretim yapmakta ve onun tüm etkilerine kaçınılmaz olarak açık ve tabi olmaktadırlar. Karatani (2006) mimarlığın olumsal olduğunu ve herzaman yapanın kontrolünü aşan bir üretim olduğunu söyler. Bu olumsallık mimarı ve üretimini yıkan, ortadan kaldıran bir olgu değil, onu bağlam, doğa ve diğer tüm aktörler ile ilişkisi bulunmayan bir üretim yapmaktan alıkoyan bir olgudur. Bu anlamda informel üreticilerin ve ürünlerinin Mimar'dan farklı olarak önemi, olumsallık ve entropi ile barışık bir üretim sürecine sahip olmalarıdır. Ancak burada sorulması gereken bir diğer soru formel ve informel üretim süreçlerinin birbirlerine karşıt ve alternatif iki üretim biçimi olup olmadığıdır? Bu anlamda formel ile informelin gündelik hayat içerisinde hangi alanlarda, hangi miktarlarda bütünleşebileceğini, beraber çalışabileceğini aramak önemli bir araştırma konusu olarak görünmektedir.