İkinci Murad çağı Edirne hamamlarında alçı mukarnas bezeme

Abstract

İslam sanatında en yaygın olarak kullanılan ve onun en orijinal buluşlarından biri olan mukarnas, bir geometrik biçimden başka bir geometrik biçime geçişi sağlayan; bir düzen içinde, yatayda ve düşeyde birbirleriyle ilişki kurarak, derece derece taşmalar yapacak şekilde yanyana ve üst üste dizilen prizmatik öğelerin oluşturdukları plastik etkisi güçlü, üç boyutlu bir bezemedir. Bu araştırmanın amacı, İkinci Murat çağı Edirne Hamamlarında en görkemli örneklerini veren alçı mukarnas bezemenin geometrik düzenini ve mekan içindeki plastik etkisini saptamaya çalışmak, kendinden önceki Anadolu örneklerinden ve Anadolu-dışı kaynaklardan etkilenme derecesini belirlemektir. Araştırmada, konu ile direkt ilişkisi açısından, hamamlardaki Örtü öğelerinin biçimleniş özelliklerine ve aydınlatma düzenlerine de yer verilmiştir. Mukarnas örneklerinin değerlendirilmesi, yatay izdüşüm planları üzerinde geliştirilen geometrik şemalara ve üçüncü boyut ta biçimleniş özellikleriyle, tuğla alt yapı-alçı mukarnas bezeme arasındaki ilişkilere dayanmaktadır. Konu yedi ana bölüm ile liste, çizim ve resimleri içeren bir ek bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm: konuya giriş niteliğinde olup, amaç, kaynaklar ve araştırma yöntemi hakkındaki bilgileri ; İkinci bölüm: mukarnas terminolojisi, malzeme ve yapım teknikleri ile Anadolu ve Anadolu-dışı örneklerin tarih sel gelişimine yönelik değerlendirmeleri; Üçüncü bölüm: İkinci Murat çağı Edirne Hamamlarının tarihçesi, plan dü zenleri ile örtü öğelerinin özellikleri hakkındaki ana lizleri; Dördüncü bölüm: tezin ana bölümü niteliğinde olup, mukarnas bezeme şemaları üzerinde, mimaride kulla nıldıkları yerlere göre, tipolojik bir çalışmayı; Beşinci bölüm: tipoloji bölümünde elde edilen verilerin değerlen dirilmesini; Altıncı bölüm: araştırma konusu hamamların yerini ve önemini belirleyebilmek için, örtü öğeleri, ay dınlatma ve mukarnas düzenleri açısından, İkinci bölümde sözü edilen yöreler ve örneklerle karşılaştırmalı çalış mayı, Yedinci bölüm: Edirne hamamlarının, mukarnasın Ana- dolulaşma-Türkleşme sürecine ve alçı mukarnas bezeme tek niğinin biçimsel zenginleşmesine katkılarını irdeleyen değerlendirmeleri içermektedir.