Afetlerden sonra yerinde edilmiş nüfus için farklı tipteki barınakların ve geçici barınma çözümlerin etkinliğini ve verimliliğini karışılaştırmak

Abstract

Bu çalışma, afet sonrası geçici barınma süreçlerinin etkinliğini ve verimliliğini; karşılaşılan sorunları ve geliştirilmesi gereken alanları kullanıcı ve yönetici deneyimleri temelinde ele almaktadır. Artan afet sıklığı, iklim değişikliği, kentleşme baskısı ve altyapı eksiklikleri gibi etkenler, barınma sisteminde kırılganlığı daha da artırmaktadır. Bununla birlikte, afet sonrasında sağlanan geçici barınma çözümleri, yalnızca fiziksel koruma sağlamanın ötesinde, afetzedelerin psikososyal iyileşmesi ve toplumsal uyum sağlamasında da hayati bir rol oynamaktadır. Barınaklar aynı zamanda afetzedelerin güvenlik, onur ve istikrar duygularını yeniden kazanmalarına katkı sağlayan kritik unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda, afet sonrası barınma çözümlerinin etkinliği, yalnızca yapısal güvenlik ve hızla sağlanan geçici barınma imkânlarıyla değil, sosyal ve psikolojik destekle de şekillenmektedir. Özellikle 6 Şubat 2023 depremleri sonrasında Türkiye'de uygulanan geçici barınma politikaları, hem acil müdahale hem de uzun vadeli barınma çözümleri bağlamında kapsamlı biçimde incelenmiştir. Türkiye'nin güneydoğusunda meydana gelen bu büyük felaket, yerinden edilmiş milyonlarca insan için geçici barınma ihtiyacını olağanüstü bir şekilde gündeme getirmiştir. Bu çalışmada, Hatay bölgesinde barınma alanlarında konaklayan 201 afetzede ve 26 yöneticiye uygulanan anketlerle ve derinlemesine görüşmelerle elde edilen veriler kullanılmıştır. Anket ve görüşmelerde toplanan veriler doğrultusunda, çadır, konteyner ve prefabrik yapı tiplerine ilişkin kullanıcı memnuniyeti, yaşanan sorunlar, altyapı koşulları ve sosyal ihtiyaçların karşılanma düzeyi kriterleri açısından karşılaştırmalı bir analiz gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, bu barınma çözümlerinin sürdürülebilirliği, erişilebilirliği ve sosyal kabulü de değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçları, katılımcıların büyük çoğunluğunun birden fazla barınma alanı arasında taşınmak zorunda kaldığını göstermiştir. Bu durum, afetzedeler üzerinde ek bir stres kaynağı yaratmış ve güvenlik ile stabilite duygularını zedelemiştir. Afetzedeler, özellikle konteynerlerde yaşanan mekanik sallantı, yetersiz ısı yalıtımı, temizlik sorunları ve güvenlik eksikliklerinden şikayet etmiştir. Yönetici görüşleri ise konteynerlerin altyapı iyileştirmesi yapılmadan kurulduğunu, görevli sayısının yetersiz kaldığını ve hizmet birimlerinin planlanmasında eksiklikler bulunduğunu ortaya koymuştur. Bu tür eksiklikler, barınma süreçlerinin etkinliğini doğrudan etkileyerek, afetzedelerin ihtiyaçlarının tam anlamıyla karşılanamamasına yol açmıştır. Bunun yanı sıra, tezde gelişen teknolojiler, yenilikçi barınma modelleri ve alternatif yapı sistemleri de kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Örneğin, Çin'de uygulanan hızlı kurulum teknolojileri, 3D baskı yöntemleri, katlanabilir mobil konteyner sistemleri ve kerpiç gibi doğal malzemelerle yapılan sürdürülebilir barınaklar örneklenmiştir. Bu teknolojilerin, hızlı ve etkili bir şekilde kurulum yapılabilmesi açısından büyük potansiyel taşıdığı vurgulanmış; aynı zamanda bu çözümlerin Türkiye koşullarına uygunluğu tartışılmıştır. Gelişen teknolojiler ile barınma süreçlerinin daha hızlı, verimli ve sürdürülebilir hale gelmesi sağlanabilir. Ancak bu teknolojilerin Türkiye gibi farklı coğrafi ve iklimsel koşullara sahip ülkelerde uygulanabilirliği için kapsamlı bir yerel uyum süreci gerekmektedir. Ayrıca, köylerde yaşayan afetzedeler ve engelli bireylerin, mevcut barınma çözümlerinden yeterli desteği alamaması gibi sosyal kırılganlıklar da derinlemesine değerlendirilmiştir. Bu sosyal grupların, afet sonrası barınma süreçlerine erişimlerinin artırılması gerektiği belirtilmiş, sosyal yardımlar ve psikososyal desteklerin güçlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, çalışma, afet sonrası geçici barınma çözümlerinin yalnızca bir barınak sağlamaktan ibaret olmadığını; güvenli, sağlıklı, erişilebilir ve sürdürülebilir yaşam alanları oluşturmanın toplumsal dayanışma ve insan onuru açısından hayati öneme sahip olduğunu vurgulamaktadır. Barınma çözümleri, sadece fiziksel bir yerleşim sağlamanın ötesine geçerek, afetzedelerin psikolojik iyileşmesini desteklemeli ve toplumsal uyumu sağlamalıdır. Bu nedenle barınma politikalarının her yıl yeniden gözden geçirilmesi, yasal altyapının güncellenmesi ve afet senaryolarına uygun dinamik planlamaların yapılması önerilmektedir. Ayrıca, barınma çözümlerinin daha çevre dostu, ekonomik ve erişilebilir olması için yenilikçi çözümlerin benimsenmesi gerektiği belirtilmiştir. Çalışma, afet sonrası barınma sistemlerinin sürdürülebilirliğini artırmaya yönelik stratejik adımlar atılmasının önemini ortaya koymaktadır.