İnşaat projelerinde yedek parça tedarikçisi seçimi için çok kriterli karar verme yaklaşımı

Abstract

İnşaat sektörü hem Türkiye'de hem de Dünya'da gittikçe artan paydaş sayısıyla beraber önemli bir rekabete sahne olmaktadır. Söz konusu rekabet, inşaat firmalarının üstlendikleri projelerde gösterdikleri performans düzeyini artırmak için sınırlarını zorlamaya itmiştir. İnşaat firmaların üstlendikleri projelerde gösterdiği performansı etkileyen unsurlardan biri projede kullanılan yapı makineleridir. Mobilizasyondan anahtar teslimine kadar inşaat sürecine dair tüm aşamalarda kritik rol oynayan yapı makinelerinin seçimi yoğun bir bilgi birikimi gerektirmektedir. Bu nedenle araştırmacılar, inşaat projelerinde en uygun yapı makinesini seçmek için çok sayıda çalışma yapmış ve birçok farklı model önermiştir. Yapı makinelerini güç, ebat, yakıt tüketimi gibi pek çok farklı açıdan analiz eden bu modeller, satın alma konusunda bir rehber işlevi görmektedir. Literatürde yapı makinesi seçimine ilişkin birçok çalışma olmasına rağmen yedek parça tedarikçisi seçimine odaklanan çalışmaların sınırlı olduğu göze çarpmaktadır. Yapı makinelerinin kullanım ömrü süresince yedek parçaların tedarik edilmesi büyük öneme sahiptir. Söz konusu yedek parça tedarik süreci incelendiğinde inşaat projelerinde işin durmasına sebep olabilecek kadar ciddi problemler ortaya çıkabilmektedir. En uygun yedek parça tedarikçisinin belirlenmesi bu süreçte yaşanabilecek potansiyel sorunların önemli bir kısmını engelleyebilir. Bu tez çalışması kapsamında, inşaat firmaları için yapı makinesi yedek parça tedarikçisi seçimi için kullanılabilecek bir çok kriterli karar verme modeli geliştirilmiştir. Model oluşturulmadan önce literatür taraması ile inşaat sektöründe tedarikçi seçimi ve makine yedek parça tedarikçisi seçimi ile ilgili çalışmalar incelenmiştir. Söz konusu çalışmalarda kullanılan ana kriterler, alt kriterler ve karar verme yöntemleri hakkında bilgi toplanmıştır. Daha sonra tez kapsamında kullanılabilecek çok kriterli karar verme yöntemleri hakkında detaylı bir şekilde incelenmiştir. Kriterlerin ağırlıkları DEMATEL ve CRITIC yöntemleri kullanılarak hesaplanmıştır. Ardından TOPSIS, COPRAS, ve MARCOS yöntemleri kullanılarak alternatiflerin öncelik sıralaması yapılarak, elde edilen sonuçlar birbiri ile karşılaştırılmıştır. Önerilen model bir firmanın yedek parça tedarikçisi seçimi için vaka analizi kapsamında kullanılmıştır. İstanbul merkezli bir geoteknik firmasının makine parkında yer alan fore kazık makineleri için kullanılacak yedek parçaların tedarikçisinin seçimini ele alan vaka analizinde, belirlenmiş olan 5 ana ve 18 alt kriteri kullanan karar verme modeliyle 6 iş makinesi yedek parça tedarikçisi sıralanmıştır. Kriter seçimi, kriterlerin ağırlıklandırılması, tedarikçi alternatiflerinin ilgili kriterler üzerinden puanlanması işlemlerinde 3 farklı karar vericinin görüş ve önerilerine başvurulmuştur. Çalışmanın son bölümünde önerilen çok kriterli karar verme modelinin çıktıları değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme işlemi yapılırken yöntem özelikleri ve modelin birbirine entegre edilen farklı yöntemlere göre sonuçları karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgularla birlikte modelin işlevi ve potansiyel faydaları tartışılarak gelecek çalışmalarda kullanılabilecek bazı öneriler sıralanmıştır.