Zaman mekân sıkışmasının gündelik bir taktik olarak yolculuk deneyimi üzerinden okunması: İstanbul örneği

Abstract

Antik dönemden beri insanlığın sorunsallaştırdığı zaman ve mekân kavramları toplum yaşamanın değişmesiyle birlikte yeni anlamlar kazanarak sürekli bir dönüşüm içerisinde olmuştur. Bu çalışma ise küreselleşme sürecinin yaratmış olduğu etkilerle birlikte değişen zaman ve mekân kavramlarına odaklanmaktadır. Henri Lefebvre, küreselleşmeyle birlikte zoraki zaman olarak belirttiği yolculuk sürelerinin bireylerin gündelik hayatlarında giderek daha fazla yer kapladığını ifade etmiştir. Bu sebeple bireyler, gündelik hayatlarında zoraki zaman dilimini kısaltmak amacıyla bir takım taktikler üretmişlerdir. Bireylerin, gündelik hayatlarında her gün deneyimledikleri evden işe gidiş, işten eve geliş yolculuklarını en kısa sürede, en kısa rota üzerinden gerçekleştirerek zoraki zamanı minimize etmeye çalışmaları bu taktiklerindendir. Bu taktiklerle birlikte günümüz kentlerinde yaşayan bireyler, mekânsal engelleri çok kısa sürede aşarak gündelik hayatlarında zaman mekân sıkışmasını belirgin bir şekilde yaşamaya başlamışlardır. Özellikle insan ve araç nüfusunun çok fazla olduğu metropollerde, yoğunluğa bağlı olarak ortaya çıkan ulaşım sorunlarının, alternatif ulaşım araçları ve eksenleri ile çözülmeye çalışılması, zaman mekân sıkışmasını daha da tetiklemiştir. John Urry, gündelik hayatlarındaki zoraki zaman dilimini azaltmak için yolculuk süreçlerini artık daha hızlı bir biçimde gerçekleştiren bu çağdaş öznelerin yaya flâneur'ler olmadığını vurgulayarak, bu bireylerin otomobil, uçak ve jetlerin yolcusu olduğunu ifade etmiştir. Günümüz çağdaş flâneur'leri olarak nitelendirilen bu bireyler, gelişen ulaşım araçları ve eksenleri ile zamansal bağlamda büyük avantajlar elde etmişlerdir. Ancak bu deneyimin mekânsal boyutu göz ardı edilmiştir. Bu çalışma kapsamında ise özellikle metropolde yaşayan bireylerin, gündelik hayatlarını oluşturan zoraki zaman dilimini kısaltmak amacıyla yaşadıkları zaman mekân sıkışmasının, kent deneyimlerini zamansal ve mekânsal olarak nasıl değiştirdiği irdelenecektir. Çünkü günümüz yolcuları bu taktikleriyle zoraki zaman dilimleri azalmış, ancak bununla birlikte bireylerin kentle olan temasları sınırlandırılmış, kentte geçirdikleri süre kısıtlandırılmıştır. Bu sınırlandırmanın ve kısıtlamanın mekânsal deneyimi nasıl etkilediği sorusu çalışmanın ana motivasyonunu oluşturmaktadır.