Dijital göçebeler için bütünleşik ortak yaşam ve çalışma alanlarına yönelik tasarım stratejilerinin belirlenmesi

Abstract

Teknolojik gelişmeler ve modern yaşamın getirileri ile birlikte seyahat, yaşam ve çalışma dinamikleri değişim göstermiş ve yeni göçebe yaşam tarzları ortaya çıkmıştır. Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmelerle birlikte dünyada hızla yayılan "dijital göçebelik", bir mekâna bağımlı olmadan internet bağlantısı olan her yerde dizüstü bilgisayar ile çalışma ve aynı zamanda turizm faaliyetlerinde bulunma olarak tanımlanmaktadır. Sayıları gün geçtikçe artan ve kalıcı bir ofis ve ev ortamına bağımlı olmayan dijital göçebelerin yaşam ve çalışma alanı tercihleri çeşitlenmekle birlikte, kısa süreli konaklama hizmeti veren bütünleşik ortak yaşam ve çalışma alanlarına olan talep artmaktadır. Bu kapsamda çalışmanın amacı, iç mimarlık disiplini çerçevesinde, dijital göçebelerin mekânsal, duygusal, sosyal, ekonomik, kültürel ve teknolojik ihtiyaçlarına yönelik bütünleşik ortak yaşam ve çalışma alanlarının iç mekân tasarım stratejilerini belirlemektir. Çalışmada, "Dijital göçebelerin ortak yaşam ve çalışma alanlarında kullanıcı ihtiyaçları nelerdir?", "Bütünleşik ortak yaşam ve ortak çalışma alanlarında, tasarım stratejileri nelerdir?" sorularına cevap aranmaktadır. Tez çalışmasının kavramsal ve teorik alt yapısını oluşturmak adına, dijitalleşme ekseninde yeni göçebe yaşam biçimleri incelenmiştir. Bu kapsamda ilk olarak yeni göçebelik kavramı tanımlanmış, sonrasında yeni göçebe yaşam ve çalışma biçimleri, dijital göçebelik ve ortak yaşam ve ortak çalışma alanlarına değinilmiştir. Dijital göçebeliğin tanımı, kavramsal çerçevesi ve yaşam tarzı üzerinde durulmuş, yeni göçebe yaşam ve çalışma mekânları olan ortak yaşam ve çalışma alanlarına yönelik literatür araştırmasına yer verilmiştir. Bütünleşik ortak yaşam ve çalışma alanlarının tasarım stratejilerini belirlemede altlık oluşturabilmek amacıyla Lizbon (Portekiz), Bali (Endonezya), Chiang Mai (Tayland), Lanzarote (İspanya) ve Amsterdam (Hollanda) bölgelerinden seçilen ve dijital göçebelere yönelik hizmet veren bütünleşik ortak yaşam ve çalışma alanlarına ilişkin beş örnek tesis; marka kimliği, mekân organizasyonu ve kullanımı ve iç mekân atmosferi başlıkları altında analiz edilmiştir. Örnek incelemeleri sonucunda, dijital göçebelere yönelik bütünleşik ortak yaşam ve çalışma alanlarında; topluluk hissi yaratılması, yerel kültür ve kimlikle etkileşim kurulması, konfor yaratılması, yaşam alanlarında mahremiyet sağlanması, mekânsal esneklik ve yaşam alanında ev hissi yaratan iç mekân atmosferi gibi başlıca tasarım karar ve stratejilerinin uygulandığı görülmüştür. Çalışmada, dijital göçebelerin bütünleşik ortak yaşam ve çalışma alanlarına dair ihtiyaçlarını belirlemek amacıyla bir örnek çalışma gerçekleştirilmiştir. Öncelikle, çalışmaya gönüllülükle katılım sağlayan katılımcı grup belirlenmiştir. Katılımcı gruba dijital göçebelerin sık kullandığı sosyal medya platformları, tez yazarının kişisel bağlantıları ve kartopu tekniği ile ulaşılmıştır. Çalışma kapsamında veriler, iki aşamada toplanmıştır. Veri toplamanın ilk aşamasında, İstanbul Teknik Üniversitesi İç Mimari Tasarım Uluslararası Yüksek Lisans Programı (IMIAD) kapsamında yürütülen Interior Architecture Project III dersine entegre edilen Seminer II dersinde gerçekleştirilen seminer kapsamında elde edilen verilere yer verilmiştir. İkinci aşamada, görüşme tekniği ile veri toplanmıştır. İki adımda gerçekleştirilen görüşmelerin ilk adımını oluşturan pilot çalışma kapsamında, sekiz dijital göçebe katılımcı ile yarı yapılandırılmış sorular içeren çevrimiçi ön görüşmeler yapılmış ve katılımcıların yaşam tarzı motivasyonları, konaklama ve çalışma alanı tercihleri ve sosyal ihtiyaçlarına yönelik veri elde edilmiştir. İkinci adımda, dijital göçebelik yaşam tarzını benimsemiş 15 katılımcı ile çevrimiçi ve yüz yüze olarak yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen demografik veriler, yüzdelik değerler ile açık uçlu sorular ise içerik analizi ile analiz edilmiştir. Çalışma sonuçları, literatür ile karşılaştırılmış ve değerlendirilmiştir. Çalışmaya katılan dijital göçebeler; yaş, cinsiyet, meslek vb. açısından farklı demografik arka planlara sahip, çoğunlukla genç, bireysel seyahat eden, zaman zaman ise partnerleri veya arkadaş grupları ile hareket eden bireylerden oluşmaktadır. Temel motivasyonları özgürlük olan bu bireyler, yüksek hareketlilik ile dinamik bir yaşam tarzı sürdürmekte; buna rağmen kişisel rutinler ve alışkanlıklar aracılığıyla aidiyet ve denge kurma ihtiyacı hissetmektedir. Katılımcıların çoğu, mahremiyet, konfor, ekonomik sebepler ve özel alan ihtiyacından dolayı konaklama biçimi olarak daire kiralamayı tercih etmektedir. Bütünleşik ortak yaşam ve çalışma alanları, sosyalleşme ve paylaşımlı çalışma ortamları açısından avantajlar sunsa da, mahremiyet eksikliği ve pahalılık gibi nedenlerle her zaman tercih edilmemektedir. Katılımcıların yaşam alanı tercihlerinde; ev hissinin yaratılması, mekânı güzelleştirme/kendileme, kişiselleştirme imkanı ve kültürel entegrasyon önem arz ederken; mekân organizasyonu ve kullanımı açısından gerçekleştirilen eylemlere ilişkin özel ve ortak alanlara duyulan ihtiyaç öne çıkmaktadır. Çalışma alanı tercihinde ise odaklanma, sosyalleşme, esneklik ve teknolojik altyapı ihtiyaçları belirleyici olmaktadır. Sosyalleşme ve toplu çalışma için paylaşımlı alanlar tercih edilirken; bireysel çalışma ve odaklanma için ise özel alanlar tercih edilmektedir. Ortak çalışma alanları motivasyon, topluluk hissi ve rutin oluşturma açısından tercih edilmekle birlikte; pahalılık, gürültü ve odaklanma zorluğu gibi olumsuz yönlere de sahiptir. Çalışma alanlarında esnek mekân organizasyonu, açık/yarı açık plan şeması ile birlikte bireysel ve ortak kullanıma uygun alanlar öne çıkmaktadır. Dijital göçebelerin sosyalleşme deneyimini ise topluluk hissi ve yerel halkla etkileşim oluşturmaktadır. Yerel halk ile etkileşim dil bariyeri ve entegrasyon zorlukları nedeniyle sınırlı olup; bu durum, ortak yaşam ve çalışma alanlarında önemli bir eksiklik olarak açığa çıkmaktadır. Fiziksel ve dijital ortamlarda genellikle yüzeysel ve sınırlı sosyal bağlar kurulmakta; çalışma alanlarında genellikle büyük topluluklarla sosyalleşme tercih edilirken, yaşam alanlarında mahremiyet arayışı belirginleşmektedir. Bu kapsamda tez çalışmasında, bütünleşik ortak yaşam ve çalışma alanlarına ilişkin dokuz strateji belirlenmiştir: Lokasyon seçimi, ekonomik çözümlerin üretilmesi, sosyalleşme ve topluluk oluşturma, yerel kültür ile etkileşim, optimum konfor koşullarının sağlanması, kullanıcı ihtiyaçlarına uygun iç mekân atmosferinin yaratılması, özel ve kamusal alan kullanımı, mekânsal esneklik, adapte edilebilir mobilya ve aksesuarların seçimi ve yerleştirilmesi. Katılımcı sayısının sınırlılığı ve belirli bir zaman diliminde veri toplanması bu çalışmanın kısıtlarını oluşturmaktadır. Dijital göçebeler için bütünleşik ortak yaşam ve çalışma alanlarının iç mekâna yönelik tasarım stratejilerini belirleyen bu tez çalışmasının, gelecek araştırmalara hem teorik hem de uygulama anlamında katkı sağlaması hedeflenmektedir. Bu çalışmanın; dijital göçebelerin ihtiyaçlarına uygun tasarımlar yapmaları için tasarımcılara ve eğitmenlere, dijital göçebelere yönelik yeni konaklama biçimleri geliştirme konusunda ise emlak sektörü bağlamında iş geliştiricilere yardımcı olacağı düşünülmektedir. Ayrıca çalışmanın, dijital göçebelerin mekânsal, duygusal, sosyal, ekonomik, kültürel ve teknolojik ihtiyaçları konusunda literatürdeki boşluğu dolduracağı öngörülmektedir.