Pet karışımlı viskon örme kumaşlarda parça boyama sonrası ortaya çıkan boncuklanma probleminin araştırılması ve iyileştirilmesi

Abstract

Parça boyama işlemi sonrası giysilerin görünümü (özellikle dikişlerdeki eskitme efekti) pazarda ciddi talep gören bir moda eğilimi haline gelmiştir. Bununla birlikte parça boyama işleminin modadaki anlık değişimlere hızlı cevap verebilmesi parça boyamaya olan ilginin daha da artmasına sebep olmuştur. Parça boyama işleminin en önemli ise boncuklanma problemidir. Özellikle sentetik lif karışımlı kumaşlarda boncuk oluşum hızının, koparak dökülme hızından daha yüksek olması, bu problemin daha fazla yaşanmasına sebep olmaktadır. Parça boyamada, genel olarak giysi ya da parçaların işleme girmeden önce hazırlıkları yapılmaktadır. Ham haldeki kumaştan dikilen ürünlerin parça boyama işlemi yapılacaksa bu durumda mutlaka iyi bir ön terbiye işleminden geçirilmesi gerekmektedir. Viskon /PET karışımlı ipliklerden elde edilen örme kumaşların parça boyama makinasında reaktif boyarmaddelerle boyanmasıyla tatmin edici melanj efektlerin alınabilmesi, pazar taleplerinin hızla karşılanmasını sağlarken melanj renk gamı ile ilgili yeterli renk çeşitliliği olmaması ve renk başına minimum üretim miktarının yüksek olması gibi sorunlara da önemli bir çözüm getirmiştir. Polyester (PET) ile viskon lifinin farklı oranlardaki karışımı, kumaşlarda farklı tonlarda melanj görüntüsü almaya imkan vermektedir. Fakat buradaki en büyük kısıt, istenen iplik numarasında ve karışımda ipliğin tedarik edilememesidir. Bu sorunu çözebilmek için pazarda yaygın olarak ring eğirme sistemiyle üretilmiş iplikler kullanılmaktır. Bununlabirlikte pazarda her iplik numarasında ve karışımda ipliği rahatlıkla bulabilme imkanı veren ring ipliklerinin boncuklanma açısından ciddi sıkıntıları söz konusudur. Özellikle yüksek kopma dayanımına sahip PET lifi karışıma dahil olması ve kullanılan ipliklerin ring eğirme sistemiyle üretilmiş olması, boncuklanma sorununu daha da arttırmaktadır. Tüm bu sorunlar dikkate alınarak tez çalışmasında; Viskon/PET karışımı ring ipliğin, karışım oranı, iplik büküm katsayısı, bu ipliklerle elde edilen örme kumaşların ön terbiye, boyama ve bitim işlemlerinin kumaşların boncuklanma eğilimi üzerine etkisi incelenmiştir. Bu tez çalışması için Viskon/PET'in 5 farklı karışım oranında kullanıldığı ve αe değerleri 3,00-3,54 arasında değişen toplam 5 farklı tipte ring iplikleri üretilmiştir. Üretilen ipliklerle, açık en yuvarlak örme makinasında her biri 10 kg olacak şekilde, % 80/20, 50/50, 33/67 Viskon/PET karışımı 3 tip kumaş ve kontrol amaçlı %100 Viskon ve %100 PET iplikten yapılan örme kumaşlar üretilmiştir. Farklı karışım oranlarındaki ipliklerden örülen süprem kumaşlara 20 farklı işlem uygulanarak toplamda 100 adet numune üretilmiştir. Kumaşlar, açık en olarak ön terbiye işlemlerinden geçirilmiştir. Ardından 1 er metre boyutlarında kesilerek parça boyama makinasında 3 farklı boya konsantrasyonunda hazırlanan boyama reçeteleriyle boyandıktan sonra biyo-parlatma işlemi ve son olarak 3 farklı reçete ile bitim işlemlerine tabi tutulmuştur. Tez kapsamında yapılan literatür araştırmaları ve deneysel çalışmalar sonucunda, Viskon/PET karışımlı kumaşlarda PET oranı arttıkça, literatüre paralel olarak termofikse adımının eklenmesi ve maliyet parametresi ile birlikte sürdürülebilirlik açısından bir işlem basamağının ve kimyasal kullanımının azaltılması göz önüne alındığında enzim uygulama basamağının çıkarılmasının boncuklanmayı tatmin edici düzeyde azaltabileceği gözlemlenmiştir.