Türk inşaat sektöründe döngüsel ekonomi farkındalık incelemesi

Abstract

Bu tez, Türk inşaat sektöründe çalışan profesyonellerin döngüsel ekonomi (DE) farkındalık düzeylerini, uygulama durumlarını ve döngüsel ekonomiye geçiş sürecini etkileyen faktörleri incelemeyi; elde edilen bulgular doğrultusunda sektörde döngüsel ekonomiye geçişi destekleyecek stratejik öneriler geliştirmeyi amaçlamaktadır. Döngüsel ekonomi, kaynakların verimli kullanımı, atıkların en aza indirilmesi ve malzeme yaşam döngülerinin uzatılması yoluyla sürdürülebilir kalkınmayı teşvik eden yenileyici bir model sunar. Ulusal ve uluslararası literatürün incelenmesi, inşaat sektöründe döngüsel ekonomi uygulamalarına yönelik çeşitli fırsatlar ve engelleri ortaya koymakta, bu engeller arasında özellikle profesyonel farkındalık eksikliği sıkça vurgulanmaktadır. Bu iddiayı ampirik olarak test etmek amacıyla, mimarlar, mühendisler, yükleniciler ve diğer sektör paydaşlarını hedef alan nicel bir anket çalışması yürütülmüştür. Anket hem bireysel hem de kurumsal düzeyde farkındalık seviyelerini ölçmeyi; DE'ye yönelik bilgi düzeyini, algılanan önemini ve uygulama durumunu ortaya koymayı amaçlamıştır. Bulgular, katılımcıların kavramsal düzeyde genel bir anlayışa sahip olduklarını ancak uygulamaya yönelik bilgi ve deneyimlerinin sınırlı olduğunu göstermektedir; bu durum özellikle firma düzeyinde belirgindir. Yapılan analizler sonucunda katılımcıların %39,3'ü yapı malzemelerinin çevresel etkisini belgeleyen sertifikasyon veya etiketleme sistemlerinin tercihleri etkilediğini, %41'i yapı malzemesinin geri dönüşüme uygun olmasının seçimleri etkilediğini bildirmiştir. Katılımcıların %34,4'ünün döngüsel ekonomi kavramını anketten önce duyduğu ama fazla bilgi sahibi olmadığı belirlenmiştir. %45,9'u Türkiye'de inşaat firmalarının döngüsel ekonomi prensiplerini çok nadir uygulandığını ifade etmiştir. %32,8'i döngüsellik göz önünde bulundurularak tasarlanmış herhangi bir ürün veya hizmetten haberdar olup olmadığından emin değildir ve %31,1'i döngüsel ekonomiye katılmak için katılımcıların aktif olarak harekete geçme durumunda kararsız kaldıkları belirlenmiştir. %86,9'u yeterli finansal destek ve eğitim sağlanması durumunda, gelecekte projelerde döngüsel ekonomi prensiplerini uygulamayı düşünmektedir ve %47,5'i önümüzdeki 10 yıl içinde Türkiye'nin inşaat sektöründe döngüsel ekonomi prensiplerinin yaygın bir uygulama haline geleceğini düşünme konusunda emin değildir. %67,2'si döngüsel ekonomi prensipleri hakkında eğitim veya rehberlik almak istemektedir. Katılımcıların %25,7'si B.E.S.T. Konut Sertifikası – Türkiye sistemini kullanırken, % %16,4'ü LEED (Leadership in Energy and Environmental Design) – ABD yeşil bina değerlendirme sistemlerine göre geliştirilen projelerde yer almaktadır. %15,4'ü Repair (Onar) ve %11,7'si Recover (Geri Kazan) 9R stratejilerini kullanırken, %12,6'sı Reuse (Yeniden Kullan) ve %14,3'ü Repair (Onar) 9R stratejilerini uygulamaktadır. %34,2'sinin yıkım ve malzeme geri kazanım aşamasında döngüsel ekonomi prensiplerini en fazla kullandığı ve %32,9'unun projelerde döngüsel ekonomi prensiplerinin bina yaşam döngüsünde hiçbir aşamada döngüsel ekonomi prensiplerini uygulamadığını belirlenmiştir. %28,4'ü devlet teşvikleri ve sübvansiyonlarının ve %24,3'ünün malzeme ve ürünlerin geri dönüşümünü destekleyen altyapıların döngüsel ekonomi prensiplerinin benimsenmesini hızlandırmak için en etkili çözümler olduğunu ifade ettiği tespit edilmiştir. %20,9'unun yüksek ilk yatırım maliyetlerinin Türkiye'de döngüsel ekonomi prensiplerinin inşaat sektöründe benimsenmesini engelleyen en büyük zorluklar arasında olduğunu belirttiği ve %20'sinin yüksek ilk yatırım maliyetlerin projelerde döngüsel ekonomi prensiplerini uygulama önündeki en büyük engel olduğunu bildirdiği belirlenmiştir. Sonuçlar, literatürde sıklıkla vurgulanan düşük farkındalık düzeyinin benimsemeyi kısıtladığı yönündeki görüşü desteklemekte ve profesyonel eğitim, kurumsal destek ve stratejik iletişim gibi hedefe yönelik eylemlerin gerekliliğine işaret etmektedir. Mevcut farkındalık düzeylerini haritalandırarak, bu çalışma döngüsel ekonominin Türk inşaat sektörüne daha etkin şekilde nasıl entegre edilebileceğine dair değerli içgörüler sunmaktadır; bu da çevresel ve ekonomik sürdürülebilirliği desteklemeye katkı sağlayacaktır.