Geçici kamusal mekanın dönüşümü: Semt pazarları üzerine ritimanalitik bir değerlendirme

Abstract

Kentler; tarihsel, kültürel ve ekonomik bağlamlarda birbirleri arkasına gelen süreçler ile bu süreçlerin kümülatif bir oluşumla birbirine eklemlenmesiyle meydana gelir. Kentin daimî üyesi olan kent sakini, bu katmanlı yapıyla yegâne ilişkisini kentsel mekânlar üzerinden kurar. Değişen paradigmalar sonucunda ortaya çıkan süreçler, farklı kullanımlara sahip mekânları dönüştürme veya yeniden yapılandırma potansiyelini ortaya çıkarır. Gerek 19. Yüzyıl ve 20. Yüzyıl'da yaşanan ve etkisini geniş bir coğrafyada gösteren endüstri devrimi gerekse 1980'li yıllarda küresel bir paradigma haline gelen neoliberal politikalar, kentsel mekân kullanımının ve yapılandırma süreçlerinin değişmesini tetiklemiştir. Bu noktada araştırma; neoliberal politikaların egemen olduğu günümüz kentsel mekânlarında oluşan mekânsal kullanımların dönüşüm süreçleri bağlamında sonuçlarını tartışmayı ve geniş kent coğrafyasında farklılaşan kullanımların izini sürmeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda araştırmanın kapsamını, kentlinin sosyal yaşamına belirli rutinler aracılığıyla dahil olan ve kolektif bir mekânsallaşma pratiğiyle geçici kamusal mekân kavramının görünür hale geldiği semt pazarları oluşturmaktadır. Araştırmada, pazar mekânları yalın bir ticaret mekânı olmaktan öte, farklı ilişkiler ağı bağlamında katmanlaşmış bir çokluk olarak tanımlanmış olup bu tanımlamanın gerekçeleri ve kuramsal arka planı literatür eşliğinde tartışıldıktan sonra dönüşüm süreçlerine farklı aşamalarda dahil olan kayıtlı ve kayıt dışı olmak üzere belirlenmiş iki farklı pazar mekânı üzerinde vaka çalışmaları gerçekleştirilmiştir.