Süreksiz bir düşünsel zemin olarak heterarşik kartografiler ve kamusal işgal arzuları

Abstract

Tez çalışması kamusal alanı süreksiz bir yaklaşımla ele almaya ve farklı fenomenlerin istikrarsız bir toplamı olarak çerçevelemeye imkan sağlayan bir düşünsel zemin oluşturmaya çalışarak; mimarlıkta ikilikler, katmanlar veya hiyerarşiler yerine, farklı ve ilgisiz bakış açıları arasında çok yönlü ve etken ilişkiler kurmaya imkan veren, ilişkisel otonomilerle işleyen dağıtık bir oluşum biçimi olan 'heterarşi' kavramıyla şekillenen bir kartografi oluşturur. Modernite sonrası yaşamın her alanında büyük meta anlatılar çökmüş, yerini pek çok parçalı gerçeklik ve bu gerçekliklerin herhangi bir neden sonuç ilişkisi içerisinde ele alınamadığı bir süreksizlik almıştır. İnsanın artık onun için önceden tanımlanmış bütünsel ve sürekli bir çevreye uyumlanmayı, aşkın bir anlatının ve mutlak bir değer sisteminin parçası olmayı bırakması, bir yerde olmanın ne anlama geldiğini tekrar sorgulamıza yol açmış; mimarları arzu, hafıza, duygu, bilinmezlik, kolektivite, gibi anlık ve geçici kavramlar üzerinden yer'i tartışmaya yönlendirmiştir. Tez çalışmasında bu tartışmalar üç güzergah üzerinden ele alınır. İlk güzergah, artan hareketin bir sonucu olarak, mekanlar giderek daha fazla nesnelerin, insanların, olay ve durumların akışları tarafından geçilmekteyken çevremizde bir istikrar ve süreklilikten bahsedilemeyeceğini savunur. İkinci güzergah, bu artan hareket sonucunda insanın içinde bulunduğu mekanlarla etkileşiminin de anlık ve geçici olduğu iddiasıyla, insan kavramını pratikler ve oluş akışları ile anlık olarak mekanlarla etkileşime giren dağıtık bir oluş olarak ele alan paradigmalara değinir. Üçüncü güzergah ise bu iki dönüşümle birlikte mekansal aidiyet kavramının artık yer'e dair sabitlik üzerinden ele alınamayacağını savunur ve sürece/zamana yayılan ilişkisel, rizomatik ve çoklu aidiyetler üzerinden mekansal ilişkilenme biçimi oluşturan mimari yaklaşımları tartışır. Son olarak bu üç güzergahı toparlayan bir düşünsel zemin olarak 'heterarşi' kavramı ele alınarak, farklı taksonomilere ve katmanlara ait verileri dağıtık ve dinamik olarak organize etmeye; durumları, insanları, fenomenleri birbirine bağlı düğümler ve bağlantılar olarak görmemize imkan sağlayan oluşum ve organizasyon biçimlerine değinilir. Lebbeus Woods'un hızlı değişimlere ve kolektif imgelere yaptığı vurgular ile John Hejduk'un şiirler, imgeler ve eskizler aracılığıyla oluşturduğu alternatif mimarlık dili üzerinden mimarlığın poetik etkilerini ve olasılıklarını tartışarak kamusal alanda süreksiz bir düşünsel zeminin ve heterarşik düşünme araçlarının nasıl oluşturulabileceğine odaklanılır. Çalışmanın üçüncü kısmında bu düşünsel zeminin Türkiye kamusallığı için önemi vurgulanır.