Ulaştırma Yatırımlarının Değerlendirilmesinde Bulanık Mantık Yaklaşımıyla Katılımcı Bir Karar Destek Sistemi

Abstract

Bu çalışmada, “katılımcı karar verme”yi öngören “bulanık mantık”ın kullanıldığı bir yaklaşımla, ulaştırma yatırımlarının değerlendirilmesine yönelik bir “Karar Destek Sistemi”nin oluşturulması amaçlanmıştır. Gelişmekte olan ülkelerin parasal kaynak kısıtı ve yatırımla oluşabilecek çevresel riskler gözönüne alındığında, ulaştırma yatırımlarının değerlendirilmesinin önemi bir kat daha artmaktadır. Bir bölge veya kent için yapımı düşünülen bir ulaştırma yatırımı, uzmanlarca yapılan mühendislik hesaplamaları açısından ne düzeyde doğru olursa olsun, bu yatırımın bölge insanınca ne düzeyde benimseneceği ve kullanılacağı hususunun da gözönüne alınması gerekmektedir. Önenrilen karar destek sistemi kapsamında görüşüne başvurulması öngörülen katılım grupları şunlardır: Uzmanlar, kullanıcılar, toplu taşıma işletmeleri, sivil toplum örgütleri. Bunun yanısıra “karar verici”ler de karar sürecine dahil edilebilmektedir. Karar destek sistemi kapsamında bulunan matemetiksel model, ulaştırma yatırımlarının belirsizliklerinin en iyi şekilde ifade edilerek, hesaplamalarında buna göre yapılabildiği ve insanın bilişsel karar sürecini en iyi şekilde ifade ettiği öngörülen “bulanık mantık yaklaşımı” ile yapılandırılmıştır. Sonuç olarak, önerilen “Ulaştırma Yatırımlarını Değerlendiren Karar Destek Sistemi” (UYDKDS), karar vermede katılımcılığı öngören, bulanık olarak verilen yargılamaların çözümlemede kullanılabildiği ve sonucun da bu belirsizlikleri ifade eder şekilde elde edilebildiği, çeşitli duyarlık analizlerine imkan tanıyan ve spesifik olarak “ulaştırma yatırımı değerlendirmelerine yönelik bir karar destek sistemi”dir.

This study aims to establish a “decision support system” to evaluate the transportation investments with a “participatory decision making” approach using “fuzzy logic”. If the financial difficulties and environmental risks in developing countries are taken into consideration, the evaluation of transportation investments becomes more and more important. Any major transportation investment planned in a region or in an urban area, has to take into consideration of the views of the city dwellers, no matter how well engineering designed is carried out. In the decision support system, the participatory groups whose opinions are needed, are as fallows: Experts, users, operators, civil public organizations. It is possible to include the decision makers into the process of decision. The usage of the approach based on fuzzy logic is important for taking personal judgements, determining system characteristics, making calculations on this base and finding out the result reflecting all these indefiniteness. And also it is the best way of reflecting human cognitive system. Finally, “The Decision Support System for the Evaluation of Transportation Investments” (DSSETI), which is offered in this study as a decision support system has some capabalities: Fuzzy judgements can be input as data; decision’s result expose indefiniteness of judgements; sensitive analysis can be made; so this decision support system is specifically generated for the evaluation of transportation investments