Türkiye'de sermaye yoğunlaşması ve sermaye gruplarının oluşumu

Abstract

Bu tez çalışması, Türkiye'de sermaye yoğunlaşması olgusunu, tesbit edilen 34 ser maye grubu çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Tez, Türkiye'deki sermaye yoğunlaşması olgusuna, banka-holding ilişkilerini de ele alarak yaklaşmaya ve kap sama alınan gruplar ile ilgili bilgi ve verileri mümkün olduğunca tam olarak vermeye çalışmaktadır. Araştırma çalışması, seçilen 34 grubun tüm bağlı şirketlerinin ve/veya iştiraklerinin tesbitini, bu şirketlerin yıllar itibariyle sermayelerindeki ve sermaye biieşimlerindeki değişimlere ait bilgilerin toplanmasını ve değerlendirilmesini içermiştir. Değerlendir melerin sağlıklı bir bazda yapılabilmesi için, kapsama alınan tüm gruplara bağlı şir ketlerin ve iştiraklerin sermayeleri, sermaye artışları da dikkate alınarak 1979 yılına taşınmış, böylece şirketlerin sermayeleri karşılaştırabilir hale gelmiştir. Tez çalışması sonucunda, a) banka-holding ilişkileri, b) 1 979 sonu itibariyle, sermayeleriyle birlikte, Türkiye'de mevcut tüm holdingler ve c) seçilen 34 grubun iştirak ve/veya bağlı şirketleri ve bunların sermayeleri ve ser maye kompozisyonları tümüyle saptanabilmiştir. Tezin ortaya koyduğu bulgular ve varılan sonuçlar şöyle özetlenebilir: a. Türkiye'de mevcut özel ticari bankaların büyük bölümü bir veya iki aile, ya da sermaye grubunun kontrolüne girmiştir. b. 1979 yılı sonu itibariyle Türkiye'de 210 holding bulunmaktadır ve bu holdinglerin en büyük % 8'i sermayenin yaklaşık % 50'sini kontrol etmektedir. Tek bir şah sın, ya da ailenin kontrol ettiği holdinglerin oranı ise % 57.4'tür. c. Tez kapsamına alınan 34 gruba bağlı şirketlerin ve iştiraklerinin tüm şirketler içinde sermaye olarak payları % 42'dir. Bu oran anonim şirketler içinde % 55'e çıkmaktadır. Bu şirketlerin sayıca tüm şirketler içindeki payı ise % 3'tür. 34 gru bun içindeki en büyük on grup ise, tüm şirketlerin sermayesinin 1/3'ünü kontrol etmektedir. d. Sonuç olarak, Türkiye'de sermaye yoğunlaşmasının, teoride tanımlanan biçim lerin dışında, kendine özgü bir biçimde oluştuğu ve bu kendine özgü süreç so nucunda, sermayenin ve fon kaynaklarının hızla, çok az sayıda, büyük çoğunlu ğu tek bir şahıs, ya da ailenin kontrolündeki sermaye grubunda toplanmakta ol duğu ve bu açıdan önemli mesafe katedildiği ortaya çıkmaktadır.