Çok Ölçütlü Sorun Çözümüne Yönelik Bir Bütünleşik Karar Destek Modeli

Abstract

Bu çalışmada, bütünleşik bir karar destek modeli (IDEA) önerilmiştir ve tasarlanmıştır. IDEA karar vericiyi çok ölçütlü seçim, sıralama veya sınıflandırma sorunlarının çözümü için destekler. Bu destek sorunun yapılandırılmasında, karar modelinin kurulmasında ve sorunun çözümlenmesinde; veya kısaca karar verme sürecinin tüm aşamaları sırasındadır. IDEA değere odaklanan düşünme ve/veya bilişsel harita yaklaşımı ile sorunun yapılandırılması, baş analizi ile hiyerarşi düzeylerinin oluşturulması, kural tabanlı sistem ile hiyerarşinin karar matrisine dönüştürülmesi, merkezilik değerlerinin kullanımı ile göreli önemleri belirlenmesi gibi özgün yöntemler kullanır. Sorun ile ilgili karar verme durumunu altı boyutta tanımlar ve söz konusu boyutların özellikleri ile çok ölçütlü sorun çözüm yöntemlerinin özelliklerini eşleştirerek herhangi bir karar verme durumu için en uygun çözüm yöntemini önerir. Bu amaçla, karar verme durumları arasında komşuluk ilişkileri yaratan uygulanabilecek yöntem dönüşümleri ile komşuluk dönüşümlerini barındıran eşleştirme işlemi ile ilgili kurallar geliştirilmiştir. Komşuluk ilişkisi ile doğrudan bir duruma atanan yöntem yeni bir boş duruma önerilir. IDEA aynı zamanda boyutlarda veya boyut özelliklerinde değişime izin verdiği gibi yeni çözüm yöntemleri de modele eklenebilir. Yapılan literatür araştırmasında yukarıda söz edilen tüm özelliklere sahip olan bir çok kriterli karar destek sistemi veya bütünleştirme yaklaşımının olmaması IDEA'nın önerilmesinin gerekliliğini ortaya koymaktadır.

In this study, an integrated decision aid model (IDEA) is proposed and designed. IDEA supports decision maker in solving multi attribute choice, ranking, or classification problems. This support is in structuring the problem, constructing the decision model, and analyzing the problem; or briefly at each phase of the decision making process. IDEA uses original methods for structuring by value focused thinking and/or cognitive mapping, construction of hierarchy levels by head analysis, transformation of hierarchy to decision matrix by rule based system, determination of relative importance by using centrality values. It defines the decision making situation concerning the problem in six dimensions and by matching the characteristics of these dimensions with the characteristics of the multiattribute problem solving methods, proposes the most appropriate solving method for any decision making situation. For this purpose, a sequence of rules concerning the matching operation, which includes possible appropriate method transformations and neighbourhood transformations supplying neighbour relations among decision making situations, is formulated. Neighbour relations cause directly matched methods to be proposed to new empty situations. IDEA also allows any change at the dimensions or dimension characteristics and new solving methods can be included to the model. At the literature survey, it is found that there is no multicriteria decision support system or integration approach having all these features mentioned above. This result shows the necessity of the IDEA proposal.