Afet Sonrası Yeniden Yapılanmada Kadın Deneyimleri: 2023 Kahramanmaraş Merkezli Deprem Örnekleri

Abstract

Afetler mekânsal, ekonomik ve toplumsal açıdan geri döndürülmesi güç sonuçlar doğururken kentlerin yeniden yapılanmasını da zorunlu kılmaktadır. Kentlerin farklı toplumsal grupları bir arada bulundurduğu düşünüldüğünde her toplumsal grup afetten eşit derecede etkilenmemektedir. Bu durum bir taraftan bazı gruplar için daha derinden etkiler bırakırken, diğer taraftan yeniden yapılanma sürecinde de herkese farklı görevler atfetmektedir. Diğer açıdan afetlerin yıkıcı etkileri toplumdaki bazı gruplar için derin izler bırakmaktadır. Yaşamın ve kuralların askıya alındığı bu sürecin en etkilenen gruplarından olan kadınlar, toplumda üstlendikleri farklı rol ve görevleri nedeniyle her kesimin sorumluluğunu yüklenmektedirler. Bu anlamda kadınlar sürecin en çok etkileneni ve taşıyıcısı olarak rol oynamaktadırlar. Bu çalışma, kadınların afet sonrası yeniden yapılanma ve hayatın yeniden kurulması için hangi pozisyonlarda ne tür roller üstlendiklerini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın kuramsal tartışması ve araştırma yönteminin kurgulanmasında, toplumsal cinsiyet perspektifi çerçevesinde, kadınların afet koşullarında kendi kimlikleri itibariyle farklı mağduriyetler yaşamalarının yanında, yaşamın yeniden kurulması sürecinde de yine farklı olan bir güç ve kapasite deneyimini ortaya koydukları varsayılmıştır. Kadınlar, afet sonrasında, başta beden ölçeğinde olmak üzere özel yaşamlarını korumak ve kamusal yaşama katılma konusunda farklı taktik ve yöntemlerle var olmaya çalışmaktadırlar. Bu varsayım çerçevesinde 2023 yılında Türkiye’nin 11 ilinde yıkıma yol açan deprem bölgesinde bir nitel analiz yapılmıştır. Araştırmada, kartopu örneklem yöntemiyle alanda bulunan sivil toplum kuruluşu (STK) çalışanları arasından 12 katılımcıyla görüşme gerçekleştirilmiş ve bu görüşmelerin içerik analizi yapılmıştır. Analiz sonuçları literatürde yapılan çalışmaları desteklerken, bağlam özelinde düşündüğümüzde sürecin Türkiye’deki yapılanma içinde özgün birtakım etkiler ve sonuçlar doğurduğunu da ortaya koymaktadır.