Van Başkale Kelekom Köprüsü 2011 Yılı Restorasyon Uygulama Analizi

Abstract

Van Gölü Havzası, sahip olduğu stratejik konumu ve zorlu coğrafi yapısı nedeniyle tarih boyunca birçok farklı uygarlığa ev sahipliği yapmış; bu tarihsel süreklilik içinde her uygarlık başta dini, askeri ve sivil yapılar olmak üzere bölgeye çeşitli mimari eserler kazandırmıştır. Özellikle tarihi ulaşım ağları üzerindeki akarsu geçişlerini sağlamak amacıyla kent içi ve kırsal alanlarda inşa edilen taş köprüler, bu mimari mirasın önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Bu çalışmanın odak noktası, Başkale-Hakkâri karayolu güzergâhında, Çiğli Çayı üzerinde yer alan ve özgün Selçuklu dönemi mimari karakterini yansıtan tarihi Kelekom Köprüsü’dür. Mimari plan kurgusu bakımından "iki gözlü yolu her iki yana eğimli olarak devam eden taş köprüler" grubunda sınıflandırılan yapı, çevresel faktörler ve zamanın etkisiyle yapısal hasarlar görmüş, bu nedenle 2011 yılında Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Karayolları 11. Bölge Müdürlüğü tarafından esaslı bir restorasyon sürecine alınmıştır. Bu araştırmanın temel amacı, köprüde gerçekleştirilen onarım uygulamalarını yerinde analiz etmek ve müdahalelerin uluslararası koruma prensipleri bağlamında uygunluğunu tartışmaktır. Araştırmada yöntem olarak yapıya ilişkin tarihsel belgeler, eski fotoğraflar ve restorasyon proje raporları, betimsel ve uygulamalı araştırma modeli ekseninde irdelenmiş, yapının müdahale öncesi ve sonrası durumu karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular; traverten yonu taş, kayrak kalker sal taşı ve metal kenet gibi malzemelerle yapılan uygulamaların, yapının özgün yığma taş dolgu tekniğiyle uyumlu olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak; temel ayakları, döşeme, tempan duvarları ve selyaranlardaki statik sorunların mimari bütünlük zedelenmeden giderildiği ve köprünün bölge kültür turizmine kazandırıldığı belirlenmiştir.