Kentsel dönüşüm sürecinde toplum katılımlı coğrafi bilgi sistemleri

Abstract

Mekansal planlama süreçlerinde toplumu ve toplumsal değerleri merkeze alan bir yaklaşım benimsemek, uygulamaların hem başarısı hem de sürdürülebilirliği açısından kritik bir rol oynamaktadır. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) kullanılarak geliştirilen görsel ve mekânsal verileri içeren katılımcı teknikler ile planlama süreçleri daha şeffaf, objektif ve etkileşimli bir şekle dönüştürülerek başarılı ve sürdürülebilir nitelikli uygulamalar gerçekleştirilebilir. Toplum Katılımlı Coğrafi Bilgi Sistemleri (TKCBS) kapsamında verinin toplanması süreci, yerel halkın katkısıyla yürütülen en kritik aşamalardan biridir. Bu aşamada, halkın yaşadığı çevreyle ilgili deneyimsel bilgisi, coğrafi konumla ilişkilendirilerek dijital ortama aktarılır. Bu sistem; kamu, özel sektör, sivil toplum ve bireyler gibi farklı aktörlerin karar süreçlerine aktif biçimde katılmasına olanak tanır. Bu sayede, kararların yalnızca teknik doğruluk değil, sosyal yaşam alanlarına uygunluğu açısından da güç kazanması hedeflenir. Bu çalışmada, TKCBS üzerine kapsamlı bir kuramsal çerçeve sunularak kentsel dönüşüm bağlamında TKCBS’nin önemi vurgulanmaktadır. Çalışmada TKCBS, kavramsal yapısı, bileşenleri, uygulama alanları, katılımcı gruplar ve katılımcı yöntemler kapsamında oluşturulan sistematik bir literatür taramasıyla analiz edilmiştir. Ardından Niğde kentinde yürütülen tarihi kentsel dönüşüm projesi sürecinde TKCBS’nin varlığına yönelik sosyolojik temelli anket değerlendirmesi yapılarak örnek uygulama alanı için mevcut durum incelenmiştir. Son olarak uygulama sahasından elde edilen bulgulardan yola çıkılarak TKCBS’nin kentsel dönüşüm uygulamaları için önemi ifade edilmiş ve yerel yöneticilere çözüm önerileri geliştirilmiştir.