Tokat bağbaşı (ibibse) köyü mimari koruma projesi - Avcı Köşker, Erva (Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2025)
Bağbaşı (İbibse) Köyü, Tokat ili Merkez ilçesine bağlı kırsal bir yerleşimdir. Köyün eski adı kaynaklarda "İbibse" ya da "İlbis" olarak geçmektedir. Köy halkı arasında halen "İbibse" adı kullanılmaktadır. Cumhuriyet döneminde köy adlarının türkçeleştirilmesi ile birlikte, bağ ve bahçenin çok olması sebebiyle Bağbaşı adını almıştır. Tokat il merkezine 20 km uzaklıktadır. Yeşilırmak Nehri'ni besleyen iki dere yatağının ortasında kalan alanda konumlanmaktadır ve köyün yerleşim dokusu kuzeye doğru yönelerek eğim üzerine yerleşmiştir. Tarihi sokak dokusu ve geleneksel yapıları, günümüze kadar korunarak gelmiştir. Yakın bir tarihte, köy yerleşimi içinde kalan bir bölgede Roma dönemine ait arkeolojik kalıntılar saptanmıştır. Dolayısıyla köyün, çok katmanlı bir kırsal yerleşim alanı olduğu söylenebilir. Kırsal yerleşime iyi bir örnek oluşturması sebebiyle Bağbaşı Köyü incelenmeye değer bulunmuştur. Bağbaşı Köyü geleneksel yerleşim dokusu ve köy yaşantısı büyük ölçüde korunmaktadır. Köy dokusu, organik biçimde gelişmiş dar sokaklar ve bu sokaklara yönelen, yığma taş duvar üzeri kerpiç dolgulu ahşap karkas sistem ile örülmüş, bir veya iki katlı geleneksel yapılardan oluşmaktadır. Yapı arazilerinde bitişik nizam ya da ayrık durumda ahır ve samanlık bulunmaktadır. Yerleşim alanı içerisindeki yapıların büyük çoğunluğu geleneksel yapıdır. Yerleşimdeki demografik yapı incelendiğinde, orta yaş ve yaşlı nüfusun çoğunlukta olduğu gözlemlenmiştir. Bağbaşı Köyü geleneksel kırsal yerleşimini mimari açıdan ele alan bu çalışma kapsamında, köyün değerliliğinin tanımlanması, korunması gereken kültürel değerleri tespit ederek geleneksel mimari dokusunun belgelenmesi ve kırsal yerleşimin korunmasına yönelik sürdürülebilir koruma önerilerinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Köy ve köyün bağlı olduğu Tokat merkez ilçesi'nin fiziksel, sosyal, ekonomik özellikleri, tarihsel gelişim süreci incelenmektedir. Bağbaşı Köyü'nde gerçekleştirilen saha çalışmaları ile birlikte köyün mimari yerleşim dokusu ve yapıların fiziksel özellikleri incelenerek analiz edilmiştir. Kırsal yerleşim dokusu ve geleneksel mimari sistematik bir şekilde fotoğraflanarak belgelenmiştir. Geleneksel yerleşim alanındaki tüm yapılar işlev, kat adedi, yapım sistemi, kullanım durumu, sağlamlık durumu, yapım dönemi, tarihsel değerlilik, yasal durum, korunmuşluk durumuları bakımından sınıflandırılmışlardır. Halihazır harita üzerinde, çeşitli renk ve gösterim teknikleriyle açıklanarak analiz paftaları hazırlanmıştır. Geleneksel yerleşim alanındaki her bir yapı için TÜBA kırsal mimarlık envanter fişi doldurulmuştur. Bağbaşı Köyü'nün geleneksel mimarisini incelemek amacıyla belirlenen nitelikli yapıların 1/100 ölçekli plan rölöveleri hazırlanmıştır. Bağbaşı Köyü'nde yürütülen araştırma ve çalışmalar sonucunda, geleneksel dokuya zarar verebilecek unsurlar belirlenmiştir. Ekonomik ve sosyal sorunlar, mimari çevreye ilişkin sorunlar, teknik uygulama sorunları ve yasal sorunlar olarak dört başlık altında incelenmiştir. Koruma sorunlarına yönelik sit ve yapı ölçeğinde koruma önerileri geliştirilmiştir. Bağbaşı Köyü'nde yaşayan halkın koruma konusundaki farkındalığının arttırılması hedeflenmiştir. Bölge ekonomisini canlandırabilmek adına sürdürülebilir koruma yöntemleri ortaya konmuştur. Bağbaşı Köyü'nü sit alanı ilan edilmesi, geleneksel yapıların tescillenmesi önerilmiştir.
The architectural conservation project of tokat bağbaşi
Tez (Yüksek Lisans)-- İstanbul Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2025
Keywords: mimari koruma; architectural conservation; Tokat