Giyilebilir teknolojilerde kullanıcı deneyimi: Giyme biçimleri üzerine karşılaştırmalı bir analiz

Abstract

Giyilebilir teknolojiler, bilgisayar ve elektronik teknolojilerindeki son yıllarda yaşanan gelişmeler ile ortaya çıkan bir kavramdır. Günümüzde ise artık giyilebilir teknolojiler ile hayatımızın birçok alanında karşılaşmaktayız. Sağlık, iyi yaşam, spor ve eğlence gibi birçok alanda ürünler hayatımıza dahil olmaktadır. Giyilebilir teknoloji alanında hem akademik hem de sektörel birçok araştırma ve gelişme gerçekleşmektedir. Bu araştırma ve geliştirmeler biyoloji, fizyoloji, tıp, malzeme bilimleri, bilgisayar, tekstil, moda, tasarım, elektronik ve mühendislik gibi alanları kapsayan disiplinlerarası süreçtir. Bu gelişmeler sonucunda ise birçok farklı formda giyilebilir teknoloji ürünü üretilmektedir. En bilinen örnekler akıllı saatler, akıllı bileklikler, akıllı gözlükler olsa da bu ürünler haricinde aksesuar, tekstil, dövme (yamalanabilir) ve implant olarak tasarlanan farklı birçok ürün de mevcuttur. Zamansal olarak giyilebilir teknoloji ürünlerini incelediğimizde de aksesuar olarak takılabilen ürünlerden zamanla giyilebilen, yamalanabilen ve implante edilebilen giyilebilir teknoloji ürünlerine doğru bir ilerleme gözlemlenmektedir. Giyilebilir teknolojiler üzerine yapılan çalışmalar giyilebilir teknolojilerin gelecek yıllarda ürün çeşitliliğin, satış rakamlarının, kullanım oranlarının hızla artacağını göstermektedir. Hayatımızda çok daha fazla yer alacak olan bu giyilebilir teknolojilerin için ise en büyük sorun kullanıcıların ürün terk etme süresidir. Yapılan çalışmalar göstermektedir ki giyilebilir teknoloji kullanıcıları ürünleri kullanmayı kısa bir sürede bırakmaktadırlar. Bu yüksek terk etme oranının en önemli nedenlerinden birisi de olumsuz kullanıcı deneyimleridir. Özellikle vücudumuza temas etmekte olan ve uzun süreler kullanılan bu ürünler için kullanıcı deneyimi dikkate alınarak tasarımlar gerçekleştirilmelidir. Kullanıcı deneyimi, bir ürün, sistem veya hizmet ile kullanıcı arasında bir bağlam çerçevesinde gerçekleşen algı ve tepkilerdir. Ürün, kullanıcı ve bağlam olarak bu üç bileşenin haricinde kullanıcı deneyimini etkileyen bir diğer önemli etkende zamandır. Kullanıcı deneyimi zaman içerisinde değişmekte ve gelişmektedir. Bu süreç kullanıcının ürün kullanımından önce sahip olduğu ihtiyaç ve beklentileri ile başlamakta ve kullanım anında yaşadığı deneyimler ve kullanım sonrasında ürün hakkında oluşturduğu düşünceler olarak devam etmektedir. Bu nedenle ürün kullanıcı deneyimi araştırmalarında uzun süreli araştırmalar hem gerekli hem de oldukça zordur. Kullanıcı deneyiminin niteliklerini incelendiğinde ise kullanıcı deneyiminin verimlilik, kullanılabilirlik, yararlılık gibi araçsal olan pragmatik özelliklerinin yanı sıra duygular, zevk, memnuniyet gibi öznel olan hedonik özelliklere sahip oldukları görülmektedir. Giyilebilir teknolojilerde yaşanmakta olan evrimsel süreç dikkate alındığında bu tez çalışmasında giyilebilir teknolojilerdeki yüksek terk etme problemi kullanıcı deneyimi çerçevesinde ele alınacaktır. Gerçekleştirilecek olan bu araştırmada aksesuar temelli giyilebilir teknolojiler ve tekstil temelli giyilebilir teknolojilerin kullanıcı deneyimi karşılaştırılması amaçlanmaktadır. Bu karşılaştırma sonucunda ise giyilebilir teknolojiler olumlu ve olumsuz deneyimler olarak kullanıcı deneyiminin zamansallığı ve kullanıcı deneyiminde pragmatik ve hedonik nitelikler olarak tartışılacaktır. Bu tartışma sonucunda ise giyilebilir teknolojilerdeki uzun süreli kullanılmama problemleri tasarım açısından incelenecektir. Bu hedefler doğrultusunda araştırma yöntemi olarak nitel ve nicel yöntemler birlikte kurgulanarak karma araştırma yöntemi tercih edilmiştir. Bu tez çalışması için planlanan araştırma yöntemi üç aşamadan oluşmaktadır. Bu üç aşama giyilebilir teknolojilerde kullanım öncesi, kullanım anı ve kullanım sonrası deneyimleri araştırmak olarak kurgulanmıştır.