Alışveriş merkezi yapılarının iklimsel tasarım ve yeşil bina kriterleri kapsamında karşılaştırmalı analizi

Abstract

Günümüzde kent yaşamının önemli bir parçası haline gelen alışveriş merkezleri, kullanıcı boyutundaki önemi kadar kentte mimari ve planlama anlamında da ön plana çıkmaktadır. Hızlı kentleşme ve artan nüfus kentlerde çevresel sorunlara yol açsa da alışveriş merkezleri artmaya devam etmektedir. Alışveriş merkezi yatırımları büyük ölçekli ve maliyetli projelerdir; bu sebeple kentle fiziksel, çevresel ve iklimsel uyum içinde olması, kentlerin ve alışveriş merkezlerinin sürekliliği açısından önem taşımaktadır. Dünya çapında kentleşme ve yapılaşmanın hızla artıyor olması doğal kaynakların tüketilmesine ve çevre sorunlarına yol açmıştır. Ortaya çıkan çevre sorunlarına karşı mimari ve planlamada bilinçli adımlar atılması için uluslararası düzeyde çalışmalar yapılmıştır. Sanayi devrimiyle gündeme gelen çevre bilinci ve enerji korunumu gibi konular 1970'li yıllardan sonra sürdürülebilirlik kavramının ortaya atılması ile yeni akımları beraberinde getirmiştir. Amerika ve AB'nin öncülük ettiği çevre koruma politikalarının başında yeşil bina kavramı gelmektedir. Belirlenen kriterler kapsamında değerlendirilen yapılar yeşil bina standardına uyum sağlıyorsa sınıflandırılarak sertifika almaktadır. LEED ve BREEAM yeşil bina sertifikaları dünyada ve Türkiye'de yaygın olarak kullanılan sertifika sistemleridir. Türkiye'de bulunan yerel değerlendirme sisteminin yalnızca konutlarda kullanılıyor olması ve yaygınlaşmaması sebebiyle farklı tipolojideki yapılarda uygulanan uluslararası LEED ve BREEAM sistemleri kullanılmaktadır. Yeşil bina sertifika sistemlerinin bina ölçeğinde uygulanıyor olması kentsel etkisini değerlendirmekte yetersiz kalmaktadır. Bu doğrultuda, bina ölçeğinde enerji verimli uygulamaların yerleşmelere ve kentlere entegrasyonu sağlanmalıdır. Bina ölçeğiyle sınırlı kalan sertifika sistemlerinin kentle mekânsal ve sosyo ekonomik açılardan değerlendirilmesini sağlayacak bir yaklaşım gerekmektedir. Bu açıdan yeşil bina sertifika sistemleri bir planlama problemi olarak ele alınmaktadır. Tez kapsamında, alışveriş merkezi yapıları değerlendirmesinde de kullanılan LEED ve BREEAM yeşil bina sertifika sistemlerinin, alışveriş merkezlerinin çevreye ve iklime uyumunu değerlendirmede yetersiz kaldığı ve yeni bir değerlendirme yönteminin gerekliliği incelenmiştir. Yeşil bina sertifika sistemlerinde farklı coğrafyalarda ve farklı iklim özelliklerinde bulunan yapıların yalnızca bina bazında değerlendiriliyor olması yetersiz görülmektedir. Önerilen yöntemde AVM yapıları yeşil bina ve iklimsel tasarım kriterleri baz alınarak oluşturulan parametreler üzerinden değerlendirilmektedir. Tez kapsamında önerilen bu yöntemde kentsel dokuya uyumda etkin olan parametreler belirlenerek konum, erişilebilirlik, kentsel doku, açık alan tasarımı ve mimari tasarım olmak üzere beş ana kriter altında toplanmıştır. Puanlamada ana kriterlere eşit ağırlık verilerek toplamda 100 puan olması sağlanmıştır. Her bir ana kriter altındaki parametrelerde önceliğe göre puan dağılımı yapılmıştır.