Meydan düzenlemelerinin kent içi ulaşımına etkisi: Beşiktaş Meydanı örneği

Abstract

Yıllar içinde kentleşmenin hızla artması ile önceden evlere yakın olan işyerleri, uzaklaşmaya ve bu da kent içi ulaşımı ihtiyacının oluşmasına neden olmuştur. Bu ihtiyacın karşılanması için omnibüs, atlı tramvay gibi araçlarla yapılan; birden fazla insanın tek bir ulaşım aracıyla ulaşımını sağlayan toplu taşıma denilen ulaşım yöntemi ortaya çıkmıştır. Zamanla gelişerek cable car, elektrikli tramvay gibi ulaşım araçlarıyla yapılmaya başlanıp gelişmiştir. Özellikle Sanayi Devrimi'nin gerçekleşmesiyle birlikte ev ve işyerleri birbirinden iyice uzaklaşmaya başlamış ve kent içi ulaşımı talebini sağlamak için otomobil kullanımı artamaya başlamış, taşıt sahipliği artmış ve diğer ulaşım araçları ikinci plana atılmıştır. Artan bu taşıt sahipliği de kent içi trafiğinin artmasına, trafik kazalarına ve çevre kirliliğine neden olmuştur. Artan bu taşıt sahipliğinin neden olduğu sorunları çözmek için toplu taşımaya tekrar önem verilmiş ve otobüs gibi karayolu toplu taşıma araçlarının kullanımı artmıştır. Ancak bu ulaşım araçlarının da karayolu trafiğini arttırması nedeniyle metro gibi alternatif toplu taşıma araçlarına önem verilmiş ve yerel yönetimler tarafından bu kapsamda ciddi yatırımlar yapılmaya başlanmıştır.Toplu taşımaya verilen önemle birlikte, bu sorunu çözmek için yeni yol ağları yapılmaya başlanmış ve bunun sonucunda da yeni kavşak noktaları oluşmuştur. Meydanlar, şehrin önemli noktaları oldukları için hem toplu taşıma ağlarının birleştiği bir aktarma merkezi hem de yol ağlarının kesiştiği birer kavşak noktası haline gelmeye başlamış ve yaya önceliğini kaybetmeye başlayıp ulaşım dışındaki işlevlerini yerine getirememeye başlamışlardır. Son zamanlarda ulaşım dışındaki işlevini kaybeden meydanların; kültürel, sosyal ekonomik, rekreasyon ve estetik işlevlerinin de tekrar öne çıkabileceği kamusal alanlar olabilmesi için çalışmalar yapılmaktadır. Kavşak düzenlemelerinin, kent içi trafiğine ve çevresel olan etkisinin analizinin yapılabilmesi için simülasyon yöntemlerinden yararlanılır. Simülasyon; incelenen sistemin bir bilgisayar modelinde gösterilmesiyle, farklı koşullarda gerçek sistemdeki değişikliklerin incelenmesini sağlayan bir modelleme tekniğidir. Bu sayede yapılması planlanan değişikliklerin uygulanmadan önce nelere yol açabileceğinin önceden görülerek sıkıntı yaratacak durumların belirlenmesini ve sıkıntıların uygulanmadan önce düzeltilebilmesine olanak sağlar. Bu çalışma kapsamında Beşiktaş Meydanı'nda yapılan ve yapılması planlanan düzenlemelerin kent içi trafiğine etkisi incelenmiştir. M7 metro inşaatının tamamlanması ile birlikte Beşiktaş Meydanına raylı sistemlerin de gelecek olmasıyla Beşiktaş Meydanı'nda bir düzenleme yapılması ihtiyacı ortaya çıkmıştır. İyice kavşak noktası haline gelmiş olan, deniz kısmında yer alan iskeler ile meydan arasındaki yaya-meydan sürekliliği iyice sağlanamamış olan, ayrıca atıl hale gelmeye başlamış olan bir araç üstgeçidi de bulunan Beşiktaş Meydanı'nda raylı sistemlerin gelmesiyle yapılacak olan düzenlemelerde bu sorunların da çözülerek yaya-meydan sürekliliğin sağlandığı bir meydan düzenlemesi yapılması planlanmıştır. Metro inşaatının, arkeolojik kazılar nedeniyle uzaması nedeniyle bu meydan düzenlemesinin iki aşamada yapılmasına karar verilmiştir. İlk aşama 2021 yılında uygulanmış, ikinci aşamada ise 2023 yılında metro inşaatının tamamlanmasıyla uygulanacaktır. İlk önce Beşiktaş Meydanı'ndaki mevcut durumun analiz edilebilmesi için meydanda gözlem yapılarak toplu taşıma duraklarının yeri tespit edilmiş, yaya hareketliliği incelenmiş ve sinyalize kavşakların yerleri tespit edilmiş ve daha sonra bu sinyalize kavşaklarda trafik sayımları yapılmıştır. İlgili kurumlardan sinyalize kavşakların sinyalize planları da alınmış ve mevcut durumun simülasyonda modeli oluşturulup analizi yapılmıştır. 2021 yılında uygulanan proje ile üstgeçit yıkılmış, deniz kısmında bulunan İETT peron alanı taşınmış ve böylece sahil kısmında geniş bir meydan alanı oluşturularak yaya-meydan sürekliliği sağlanmıştır. Ayrıca bu proje ile Beşiktaş Meydanı büyük bir dönel kavşak olarak düzenlenmiştir. 2023 yılında metro inşaatının tamamlanmasıyla, yol aksı metro inşaatının olduğu kısma kaydırılarak Barbaros Bulvarı kısmında da yeni bir meydan alanı daha oluşturulmuş oldu. Metro çıkışı da Barbaros Bulvarı'ndaki bu yeni meydan alanına verilmiş ve tüm karayolu ulaşım araçları da tek bir peron alanı olarak düşünülüp bu peron alanının yaya çıkışı da Barbaros Bulvarı'ndaki bu yeni meydan alanına verilmiştir. Simülasyon yöntemi için gereken veriler olan trafik sayımları, sinyalizasyon süreleri, toplu taşıma bilgileri PTV VISSIM programına işlenmiş ve ve elde edilen bu verilerle mevcut durumun simülasyon yöntemi ile modeli oluşturulup analizi yapılmıştır. Daha sonra meydanda 2021 yılında uygulanan ve 2023 yılında uygulanacak olan projelerin simülasyon yöntemi ile modeli oluşturulup analizi yapılarak mevcut durumla kıyaslaması yapılmış ve kent içi ulaşımına etkisi incelenmiştir. PTV VISSIM yazılımı ile Beşiktaş Meydanı'nın mevcut durumu ile diğer projeler için oluşturulan bu simülasyon modellerinin analiz sonuçları incelenmiş; hız, gecikme, hizmet düzeyi, duruş sayısı, yakıt tüketimi ve emisyonlar gibi parametrelerin karşılaştırmaları yapılmış ve Beşiktaş Meydanı'ndaki değişikliklerin kent içi ulaşımına etkisi incelenmiştir. Son olarak da sonuçlar değerlendirilip önerilerde bulunarak tez çalışması tamamlanmıştır.