Kadın ve kent: İstanbul'da annelerin kentsel hareketlilik analizi

Abstract

Bu tez, İstanbul'da yaşayan annelerin kent içi hareketliliğini toplumsal cinsiyet temelli faktörler üzerinden mekânsal olarak incelemektedir. Annelerin kent mekanıyla ilişkisi; hareketlilik, bakım emeği ve toplu taşıma gibi unsurlar çerçevesinde ele alınmış, kadın hareketliliğinin görünürlüğü artırılmaya çalışılmıştır. Literatürde kadın hareketliliği konusu bilinse de, yeterince derinlemesine incelenmemiştir. Toplumsal cinsiyet rolleri kadınların kamusal alandaki yerini sınırlamakta ve ulaşım politikaları genellikle bu farklılıkları göz ardı etmektedir. Kadınlar genellikle bakım temelli ve zorunlu hareketliliklere sahiptir; toplu taşıma kullanımı yaygın olsa da sistem cinsiyet körü tasarlandığında kadınların ihtiyaçlarına yanıt verememektedir. Bu bağlamda İBB'nin 2020'de başlattığı Anne Kart uygulaması örnek alınmıştır. 0–4 yaş çocuk sahibi annelere ücretsiz toplu ulaşım hakkı tanıyan bu kartın verileri, TÜİK sosyo-demografik bilgileriyle birlikte analiz edilmiştir. ArcGIS Pro ve SPSS kullanılarak tematik, bivariate haritalar ve kümelenme analizleri yapılmış; politika geliştirme açısından öncelikli mahalleler belirlenmiştir. Analizler, kent merkezinde hareketliliğin yüksek olduğunu, fakat bu alanlarda kadın-çocuk nüfusunun düşük kaldığını göstermiştir. Yoğun konut bölgelerinde ise bakım emeğine dayalı zorunlu hareketlilik yaygındır. Anne Kart hareketliliği artırsa da toplumsal roller üzerindeki etkisi sınırlıdır. Etkin, eşitlikçi politikaların mahalle ölçeğinde ve çok aktörlü bir yaklaşımla geliştirilmesi gereklidir.