Denizcilik eğitiminde karbonsuzlaştırma bilgi durumunun değerlendirilmesi: Bir eğitim modülünün etkililik sınaması

Abstract

Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), deniz taşımacılığının çevresel etkilerini azaltmak amacıyla belirlediği "temiz gelecek" hedefleri doğrultusunda kapsamlı bir strateji benimsemiştir. IMO'nun Temmuz 2023'te yenilediği ve 2050 yılına kadar veya civarında net sıfır sera gazı (GHG) emisyonuna ulaşma hedefini içeren yeni stratejisi (IMO Resolution MEPC.377(80), 2023), sektörü köklü bir dönüşümle karşı karşıya bırakmıştır. Bu iddialı hedeflere (2030 ve 2040 için %20-%30 ve %70-%80 azaltım hedefleri dahil) ve EU ETS, FuelEU Maritime gibi bölgesel düzenlemelere uyum sağlamak, yalnızca teknolojik yenilikleri değil, aynı zamanda bu değişimleri yönetecek yüksek yetkinlikte deniz insan gücünü zorunlu kılmaktadır. Bu dönüşüm sürecinde, mevcut uluslararası eğitim standartlarının (STCW) güncel ihtiyaçlara tam olarak yanıt veremediği ve denizcilerin eğitimi ile farkındalığının artırılmasının kritik öneme sahip olduğu değerlendirilmektedir. Bu çalışma, bu bağlamda, Türkiye'deki bir denizcilik fakültesinde öğrenim gören 230 öğrenciye (N=230) yönelik olarak tasarlanan; güncel karbonsuzlaştırma stratejileri, enerji verimliliği önlemleri, yeni nesil yakıtlar ve ilgili IMO/AB düzenlemelerini (EEDI/EEXI/CII, FuelEU, ETS vb.) kapsayan interaktif sunum temelli bir eğitim programının etkinliğini ampirik olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada tek grup ön-test son-test yarı deneysel desen kullanılmış, veriler araştırmacı tarafından geliştirilen çoktan seçmeli bilgi testi ile toplanmış ve eğitim öncesi ile iki hafta sonrası uygulanan test sonuçları ilişkili örneklemler için t-testi ile analiz edilmiştir. Bulgular, eğitim programının katılımcıların bilgi düzeyinde istatistiksel olarak oldukça anlamlı bir artış sağladığını göstermiştir (p<0.001). Genel başarı ortalaması %26,25 oranında artarak 54.63'ten 68.72'ye yükselmiştir. Gelişimin, özellikle staj deneyimi olmayan 2. sınıf öğrencilerinde daha belirgin olması (%31,34'lük artış), temel bilgi eksikliklerinin hedeflenmiş eğitimle giderilebileceğini göstermektedir. Ancak detaylı soru analizleri, eğitime rağmen öğrencilerin özellikle yeni AB düzenlemelerinin (ETS, FuelEU) pratik/ekonomik etkileri, alternatif yakıtların (örn. LNG'nin emisyon profili) spesifik teknik detayları ve enerji verimliliği yatırımlarının fizibilitesi gibi kritik ve güncel konularda önemli bilgi boşlukları ve kavram yanılgılarına sahip olmaya devam ettiğini ortaya koymuştur. Sonuç olarak, bu tez çalışması Türkiye'deki denizcilik eğitimi için önemli ampirik veriler sunmaktadır. Bulgular, yapılandırılmış eğitimlerin bilgi düzeyini artırma potansiyelini teyit ederken, aynı zamanda mevcut müfredatların sektörün acil ve derinlemesine dönüşümünün gerektirdiği güncel ve karmaşık yetkinlikleri kazandırmada yetersiz kaldığını göstermektedir. Bu durum, denizcilik eğitimi müfredatlarının ivedilikle ve kapsamlı bir şekilde, sadece teorik değil, uygulamalı ve güncel içeriklerle (özellikle yeni düzenlemeler ve teknolojiler odaklı) güncellenmesi gerektiği yönünde güçlü bir kanıt sunmaktadır. Aynı zamanda denizcilik eğitimi müfredatlarının, sektörün hızla değişen karbonsuzlaştırma hedefleri ve teknolojik/regülatif gelişmeleri doğrultusunda ivedilikle ve kapsamlı bir şekilde güncellenmesi gerektiği gerçeğini ampirik verilerle ortaya koymaktadır.