3-12 yaş çocuklarda bilişsel, sosyal ve fiziksel oyun davranışları ile oyun elemanları arasındaki ilişkinin incelenmesi: Maltepe orhangazi şehir parkı örneği

Abstract

Oyun çocukluk hayatının büyük bir kısmını kapsayan, gelişimlerinin yapı taşlarından biri olan bir aktivitedir. Oyun çocuk için bir eğlence kaynağıdır. Eğlenmenin yanı sıra çocuk oyun sırasında bilinçli veya bilinçsiz bir şekilde gelişir. Çocuğun bilişsel, sosyal ve fiziksel gelişimi oyun ile sağlanır. Bu çalışmada 3-12 yaş grubu çocuklarının oyun sırasında gösterdiği bilişsel davranışlar, sosyal etkileşimler ve fiziksel aktivitelerin oyun elemanları ile ilişkisini incelemek hedeflenmiştir. Çocukların gelişimindeki yapıtaşlarından biri olan oyun, açık havadaki oyun alanlarında bulunan oyun elemanları tarafından desteklenmektedir. Araştırmanın kavramsal çerçeve kısmında oyun ve çocuk arasındaki ilişki ve oyunun çocuk gelişimi üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Literatürdeki bilişsel oyun davranışları, sosyal etkileşimler ve fiziksel aktiviteler tanımlanmış ve bu parametrelerin çocuk gelişimi üzerindeki etkileri irdelenmiştir. Sonrasında oyun elemanlarının bu davranışlara etkileri araştırılmış ve her davranışın ayrı ayrı çocuk üzerindeki etkileri incelenmiştir. Saha çalışması aşamasında ise Maltepe Orhangazi Şehir Parkı'nda bulunan oyun elemanlarının envanterleri çıkarılmış ve bu elemanların çocuklardaki oyun davranışları ile ilişkisi gözlemlenmiştir. Gözlem sırasında yaş, cinsiyet ve oyun elemanlarında gösterilen fiziksel aktiviteler SOPLAY (System for Observing Play and Leisure Activity in Youth) yöntemi ile aktarılmıştır. Bilişsel ve sosyal davranışlar literatür gruplamaları baz alınarak parametreler şeklinde SOPLAY gözlem formuna eklenmiştir. Bu yöntem sayesinde çocukların oyun elemanı tercihleri ile bilişsel, sosyal ve fiziksel davranışları arasındaki ilişki anlaşılmıştır. Gözlemler sonucu yapılan analizlerde Pearson ki-kare testi kullanılmıştır. Bu analizler sonucunda yaş, bilişsel davranış, sosyal etkileşim ve fiziksel aktivitelerin oyun elemanı seçimine göre değişiklik gösterdiği sonucu ortaya çıkmıştır. Bunun yanı sıra cinsiyetin oyun elemanı ile anlamlı bir ilişkisi olmadığı görülmüştür. Analizler sonucunda oyun elemanlarının, çocukların bilişsel, sosyal ve fiziksel gelişimlerine katkı sağladığı ortaya çıkmıştır. Bu araştırma çocuk oyun alanı tasarımında çocuk gelişimine etki eden parametrelerin dikkate alınması gerektiğini göstermektedir. Maltepe Orhangazi Şehir Parkı'nda yapılan gözlemler sonucu elde edilen bulgular İstanbul genelinde oyun alanı tasarımı konusunda bir referans niteliğinde olmaktadır. Çalışma aynı zamanda çocuk gelişimi için oyun elemanlarının ve alanlarının ne şekilde önemli olduğunu göstermektedir. Çalışma çocuk oyun alanları tasarımında kullanılabilecek bilimsel bir rehber niteliğindedir.