Türkiye’nin Sürdürülebilir Kalkınmadaki Yeri: Bir Bulanık Çok Ölçütlü Karar Verme Yaklaşımı

Abstract

Sürdürülebilir kalkınma (SK) yeni yüzyılın en önemli konularından biridir. SK’nın kalkınma modeli olarak benimsendiği ülkelerde mevcut durumu görebilmek ve gelecekte uygulanacak politikalara karar verebilmek için SK’nın ölçülmesi gereklidir. Fakat SK’nın çok boyutlu, kesin olmayan ve karmaşık yapısından dolayı ölçülebilmesi kolay değildir. Çalışmada SK’yı ülkeler düzeyinde ölçmek için bulanık mantık temelli bir değerlendirme önerilmiştir. Önerilen model, mevcut yöntemlerin iyi yanlarının ve eksikliklerinin tespit edilmesiyle oluşturulmuştur. Mevcut yöntemlerin aksine SK’yı hiyerarşik parçalara bölmeden doğrudan belirteçler düzeyinde ölçmeyi amaçlamaktadır. Yöntem 4 adımdan oluşmaktadır. Birinci adımda belirteç ve belirteç grupları belirlenir. Belirteçler Birleşmiş Milletler’in belirlediği belirteç kümesinden seçilmiştir. Seçilen belirteçler sonra birbirinden bağımsız belirteç grupları elde etmek için faktör analizi kullanılarak gruplandırılır. İkinci adımda önceki adımda belirlenen belirteç gruplarının uzman görüşlerine göre ağırlıkları belirlenir. Uzman görüşlerini elde etmek ve bunları birleştirip ağırlıklara dönüştürmek için bir Bulanık AHS yöntemi kullanılmıştır. Üçünü adımda ülkelerin belirteçlere göre performans puanları, belirteçlerin hedef ve en düşük sürdürülebilme düzeyleriyle oluşturulan bir bulanık normalizasyon yöntemiyle belirlenir. Dördüncü adımda ülkeler, belirteçlere göre performans puanları ve belirteçlerin ağırlıkları kullanılarak karşılaştırılır. Bunun için mevcut bir yöntemin değiştirilmiş hali olan bir bulanık üstünlük yöntemi önerilmiştir. Çalışmada, önerilen model Türkiye’nin SK’daki göreli yerinin tespit edilmesinde kullanılmıştır. Ayrıca SK’nın bazı boyutlarındaki çeşitli iyileştirmelerin Türkiye’nin durumuna etkileri araştırılmıştır.Sustainable Development (SD) is one of the most important topics of new millennium. At the countries in which SD is adopted as development model, it is essential to measure SD in order to see current situation in SD perspective, and decide which policy to apply. However SD is difficult to define or measure because it is an inherently vague, complex and multi dimensional concept. In this thesis, fuzzy logic based assessment is assumed to measure SD at country level. The proposed model is constructed by analyzing the shortages and favorable parts of existing sustainability measurement approaches. It evaluates SD at indicator level, contrary to existing approaches that divide SD into hierarchical parts. The model consists of 4 steps. In the first step indicators and indicator groups are determined. Indicators are selected from United Nations’ indicator set. Selected indicators then are grouped to get mutually exclusive indicator groups via factor analysis. In the second step weights of previously formed A Fuzzy Analytic Hierarchy Process is used to get experts opinions and aggregate them to form weights. In the third step performance scores of countries are measured from indicator values by a fuzzy normalization method that is based on target and minimum sustainability levels of indicators. In the forth step the countries are compared according to their performance scores and weights of indicators. A fuzzy outranking approach is proposed for this purpose, which is revised form of one of the existing fuzzy outranking methods. Proposed model is applied to evaluate the relative position of Turkey in SD perspective. Furthermore the effects of several improvements in some SD dimensions on Turkey’s position are studied.