İstanbul Teknik Üniversitesi Mustafa İnan Kütüphanesi Nadir Eserler koleksiyonunda bulunan denizcilik eserlerinin incelenmesi

Abstract

Bu tez, İstanbul Teknik Üniversitesi Mustafa İnan Kütüphanesi Nadir Eserler Koleksiyonu'nda bulunan denizcilik alanındaki kitapların, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan uzun bir dönem dahilinde teknik, tarihsel ve pedagojik açıdan ayrıntılı olarak incelenmesini amaçlamaktadır. Çalışmada, denizcilik bilgisinin üretimi, aktarımı ve özellikle denizcilik eğitiminin kurumsallaşma evreleri; söz konusu kitapların içerik, kullanım ve yayım süreçleri üzerinden ortaya konmuştur. Temel amaç, koleksiyonda yer alan denizcilik eserlerinin sadece içerik analiziyle sınırlı kalmadan, aynı zamanda bu eserlerin hangi dönemlerde, hangi kurum ve müfredatlarda kullanıldığı, denizcilik eğitimine ve mühendislik uygulamalarına nasıl katkı sunduğu, dönemin teknik ve kurumsal yapısının kitaplar yoluyla nasıl şekillendiğini göstermektir. Araştırma kapsamında koleksiyonun dijital katalogları, el yazması kayıtları ve mevcut basılı kataloglar taranmış hem Osmanlı Türkçesi hem de başta Fransızca ve İngilizce olmak üzere Batı dillerindeki eserlerin çağdaş Türkçeye çevrileri veya karşılaştırmalı okumaları yapılmıştır. Eserlere dair kapsamlı bibliyografik bilgiler, dönemsel özellikler, yazılış amaçları, içindekiler fihristleri ve teknik çizimlerle desteklenmiş içerik analizleri hazırlanmıştır. Ayrıca, kitapların fiziksel olarak korunması ve uzun vadeli erişiminin sağlanması amacıyla yüksek çözünürlüklü dijitalleştirme çalışmaları yapılmış, eserlerin özgün sayfa düzenleri, kenar notları ve müellif mühürleri de arşivlenmiştir. Koleksiyondaki kitaplarda; buhar makineleri ve kazanlarının termodinamik özellikleri, enerji dönüşüm süreçleri, gemi yapımı ve temel deniz mühendisliği prensipleri, nehir ve kanal taşımacılığı, baraj ve rezervuar sistemlerinin yapımı, deniz kazaları ve acil durum yönetimi, meteorolojik gözlemler ve deniz işaretleme sistemleri gibi teknik ayrıntılar detaylandırılmıştır. Ayrıca güvenlik, bakım ve yasal düzenlemeler ile birlikte eğitsel içerikler, teknik tablolar, çizimler ve pratik vaka analizleriyle desteklenmiştir. Eserlerin büyük kısmı, dönemde hem askeri hem de sivil denizcilik kurumlarında başvuru ve eğitim kaynağı olarak kullanılmış; zabitlerin, mühendislerin ve teknik personelin uygulamada karşılaştıkları güncel sorunlara doğrudan çözüm üretmeyi hedeflemiştir. Kitapların mukaddemelerinde, yazılış amaçlarının büyük ölçüde dönem ihtiyacına dayalı olduğu, teknik personelin ve öğrencilerin pratik bilgiye ulaşmasını kolaylaştırma hedefiyle hazırlanmış oldukları vurgulanmaktadır. Eserlerin içindekiler dizini ve sistematik yapılandırılması, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçişte modern ve bilimsel temelli eğitim programlarının şekillendiğini göstermekte, bu çerçevede teknikte yenilikçi yaklaşım ve Batı ile entegre bir bilgi aktarımının benimsendiğini kanıtlamaktadır. Tezde ulaşılan sonuçlar, İTÜ Mustafa İnan Kütüphanesi Nadir Eserler Koleksiyonu'nun yalnızca bir kitap arşivi değil, aynı zamanda Osmanlı'dan miras kalan teknik bilginin Cumhuriyet dönemi teknik eğitimiyle buluştuğu, bilimsel mirası aktardığı ve modern denizcilik ve mühendislik eğitiminin gelişimine katkı sunduğu özgün ve öncü bir bilimsel kaynak havuzu olduğunu göstermektedir. Dijitalleştirme ve koruma yöntemleriyle bu mirasın geleceğe aktarılması ve araştırmacılara güvenli şekilde sunulması da çalışmanın önemli katkılarından biri olarak öne çıkmaktadır.