İkincil bir kaynak olarak kömür uçucu külünden değerli metallerin ve nadir toprak elementlerinin geri kazanımı üzerine literatür çalışması

Abstract

İnsanlık, Neolitik çağdan beri “siyah altın” adını verdikleri kömüre neredeyse bağımlı halde yaşamlarını sürdürmüşlerdir. Özelliklede 18. Yüzyılın sanayı devriminden beri enerji ihtiacını karşılamada popüler bir yakıt olmuştur. Ancak kömürün göz ardı edilemez çevresel yan etkileri bulunmaktadır. Son zamanlarda kullanımı için kısıtlamalar yapılsa da, ardında bıraktığı uçucu kül gibi artıklar hem depolama, hem de çevresel açıdan sorun teşkil etmektedirler. Kömür tüketimi tamamen sona erene kadar, bu tür artıklar ortaya çıkmaya devam edecektir. Bu sebeple, kömür uçucu külü vb. artıkların endüstriye tekrar geri kazandırılması önem arz etmektedir. Kömür uçucu külleri, değerli metal ve nadir toprak elementleri açısından zengin bir ikincil kaynaktır. Nadir toprak elementlerinin konvansiyonel olarak zenginleştirilmesi için uygulanan fiziksel zenginleştirme işlemleri ve hidrometalurji (liç, solvent ekstraksiyonu vs.) gibi cevher hazırlama işlemlerinin bir kısmı, aynı zamanda uçucu küllere de uygulanabilmektedir ve bu konuda araştırmalar halen devam etmektedir. Fiziksel zenginleştirme ile nihai konsantre üretimi kısıtlı olsa da, kimyasal zenginleştirme öncesinde halen önemli bir yer tutmaktadır. Nadir toprak elementlerinin uçucu kül içerisindeki bulunma modlarının araştırılması, boyutun zenginleştirme işlemlerine etkisi ve özellikle entegre fiziksel-kimyasal zenginleştirme yöntemlerinin araştırılması, bu konunun daha detaylı anlaşılması için önem arz etmektedir. Bu sebeple, önümüzdeki süreçte kömür tüketimine bağlı oluşan uçucu küller gibi artıkların bertaraf edilmesinde, cevher hazırlama işlemleri önemli rol oynayacaktır. Bu makalede, uçucu küllerinin genel özellikleri, içerikleri ve ikincil kaynak olarak zenginleştirilmesinde cevher hazırlamanın, özellikle fiziksel zenginleştirme işlemlerinin yeri ele alınıp, yakın zamanda bu konuda yapılan çalışmalar incelenmiştir.