Kansei mühendisliği bulguları ile çalışmanın endüstriyel tasarımcıların erken aşama tasarım süreçlerine etkileri

Abstract

Kansei Mühendisliği (KM), ergonomi temelli, müşteri odaklı (Nagamachi, 2002), bilgisayar destekli (Bouchard ve diğerleri, 2003) ve duygu odaklı (Schütte, 2005) bir inovasyon yöntemidir. KM, müşteri tatmini ve pazarda başarı sağlamada etkili olan bir yöntemdir (Nagamachi, 2002, 2018); 1970'lerin başında, Nagamachi tarafından Japonya'da, Hiroşima Üniversitesi'nde geliştirilmiş ve birçok ürün geliştirme projesinde kullanılmıştır (Nagamachi, 2002). KM, 1990'lı yıllarda ise Avrupa ve Amerika'ya yayılmıştır (Schutte, Eklund, Axelsson ve Nagamachi, 2004). Son yıllarda, bu yöntem, tasarım akademisyenlerinin de ilgisini çekmektedir. Özellikle, KM'nin tasarım odaklı düşünceye ilave edilmesi (Shigemoto, 2021, Gong, Guo ve Xie, 2022 ve Hartono, 2022,) tasarım yöntemleri ile birlikte kullanımı (Zabotto, Amaral, Hornos ve Benze, 2019), Kansei Tasarımı (Levy, 2013) gibi disiplinlerarası çalışmalar, KM'nin tasarım araştırma alanlarında yaygınlaşmaya başladığını göstermektedir. KM'nin ürün satış rakamlarındaki pozitif etkisine ve tasarım araştırmacılarının bu konudaki ilgilerine rağmen, Batı ülkelerinde bulunan endüstriyel tasarımcılar, bu yöntemi yaygın olarak kullanmamaktadırlar. Bu yöntemin endüstriyel tasarımcılar tarafından az kullanılmasının içsel ve dışsal birçok nedeni olabilir. Fakat bu tez çalışması, endüstriyel tasarımcıların kendilerinden kaynaklı, içsel nedenlere odaklanmıştır. Literatürde, endüstriyel tasarımcıların bu yöntemi yaygın olarak kullanmamalarındaki içsel sebepler ile ilgili bir bilgi bulunmamaktadır. Bununla birlikte, endüstriyel tasarımcıların erken aşama tasarım süreçlerinde, Kansei Mühendisliği bulgu kullanımları ile ilgili deneysel bir çalışmaya da rastlanmamıştır. Yazındaki bu eksiklikler ve boşluklar, tezin ana problemini ve hedefini oluşturmaktadır. Bu problemler ve hedefler doğrultusunda, tezin amaçları oluşturulmuştur. Bu amaçlar: endüstriyel tasarımcıların, erken aşama tasarım süreçlerinde KM bulgularını kullanma konusundaki olumlu ve olumsuz fikirlerini ortaya çıkarmak (Amaç 1);, bu süreçlerdeki tutum ve davranışlarını hakkında bilgi edinmek (Amaç 1); bu yöntemin endüstriyel tasarımcılar tarafından anlaşılabilirliğini ve uygulanabilirliğini araştırmak (Amaç 2); deneysel çalışmada kullanmak üzere TKM alanında KM çalışması yürütmek, TKM KM bulgularına ulaşmaktır (Amaç 3). Bu tez çalışmasında, yukarıda belirtilen amaçlara ulaşmak için iki ana çalışma yürütülmüştür. Bunlar: TKM KM çalışması ve profesyonel endüstriyel tasarımcıların katıldığı deneysel çalışmadır. Birinci çalışma, ikinci çalışmaya tasarım girdisi sağlama amaçlı yürütülmüştür. Bu araştırmada, genç yetişkinlerin kullanımı için "Türk kahve makinesi" alanında Kansei Mühendisliği çalışması uygulanmıştır. Araştırma sürecinde çeşitli yöntemler kullanılmıştır. Bu yöntemler: Kansei Kelimesi ve Ürün Özellikleri Çıkarma, Semantik Diferansiyel Anketi 1-2, Yakınlık Diyagramı, Faktör Analizi, KEKKR-Kısmı En Küçük Kareler Regresyon Analizi ve Betimsel Analizdir. İkinci araştırmada, KM bulgularının kullanıldığı erken aşama tasarım süreçlerini incelemek için deneysel bir çalışma uygulanmıştır. Bu çalışmada ise profesyonel tasarımcılara, Kansei Mühendisliği bulguları içeren kurgusal bir tasarım iş tanımı verilmiştir.