Türkiye'deki belediyelerin yapı ruhsatı süreçlerinin dijitalleşme düzeylerinin analizi

Abstract

Elektronik ruhsat (e-Ruhsat), inşaat sektörünün dijital dönüşümünde önde gelen konulardan biridir. E-Ruhsat, ruhsat başvurusu yapılmasından, ruhsatın verilmesine kadar yapılması gereken tüm belge teslimlerini, proje kontrollerini ve değerlendirmelerini kapsar. Elektronik başvurular, iki boyutlu proje teslimlerine ek olarak BIM projelerinin ve IFC dosyalarının sunulması, projelerin mimari, yapısal, mekanik ve diğer özelliklerinin otomatik olarak kontrol edilmesi gibi süreçleri içerir. E-Ruhsat, insan hatalarını en aza indirmeyi, kağıt israfını ortadan kaldırmayı ve ruhsat onay sürecini hızlandırmayı amaçlamaktadır. Türkiye'de e-Ruhsat süreçleri ülke çapında uygulanmamakta olup, ulusal düzeyde yapı ruhsatı süreçleri ve e-Ruhsat sistemlerinin geliştirilmesine ilişkin çalışmalar sınırlıdır. Bu çalışmanın amacı, dünyadaki ve Türkiye'deki e-Ruhsat uygulamalarını tespit etmek ve Türkiye için e-Ruhsat süreçlerine geçiş için bir yol haritası geliştirmektir. Bu amaca ulaşmak için ilk olarak sistematik bir literatür taraması gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada, dünya çapında e-Ruhsat uygulamalarına odaklanan çalışmalar incelenmiş, e-Ruhsat süreçlerinin farklı aşamaları ve seviyeleri tanımlanmış ve dünya çapında uygulanan e-Ruhsat uygulamaları incelenmiştir. Ardından e-Ruhsat uygulamalarında kullanılan otomatik kural (yönetmelik) uyumluluğu kontrolüne ilişkin çalışmalar araştırılmıştır. Çalışmanın ikinci adımında, Türkiye'deki 30 büyükşehir belediyesine odaklanan bir araştırma gerçekleştirilerek inşaat ruhsatı süreçlerinin dijitalleşme düzeyleri değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında toplam 519 ilçe belediyesinin dijitalleştirilmiş hizmetleri ve inşaat ruhsatı verme süreçleri incelenmiş ve analiz edilmiştir. Yerel dijital gelişmelere paralel olarak, inşaat sektörünün dijitalleşmesine hizmet eden ulusal hizmetler ve bunların yerel kapsamdaki inşaat ruhsat prosedürleri üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Çalışmanın üçüncü adımında, yerel yapı ruhsatı süreçlerini anlamak ve e-Ruhsat süreçlerinin benimsenme düzeyini belirlemek amacıyla Türkiye'deki elektronik ruhsat yazılımı geliştiricileri, ilçe belediyeleri ve şehir belediyeleri ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlar analiz edilerek, Türkiye'de hem ulusal hem de yerel kapsamda yapı ruhsatı süreçlerine ilişkin zorluklar tespit edilmiştir. E-Ruhsat alanındaki küresel çalışmalara ve gerçekleştirilen araştırma ve mülakatlar yoluyla toplanan verilere dayanarak, Türkiye'de e-Ruhsat uygulamalarının ilerlemesi için bir yol haritası önerilmiştir. Bu çalışmanın akademik katkısı, Türkiye'deki dijital ruhsat süreçlerinin mevcut durumunun ortaya konması ve Türkiye'deki 519 büyükşehir ilçe belediyesinin dijital dönüşüm ve e-Ruhsat gelişim düzeyinin tespit edilmesiyle, atılan ulusal ve yerel ve e-Ruhsat adımlarının değerlendirilmesi ve bir e-Ruhsat yol haritasının önerilmesidir. E-Ruhsat yol haritası kullanılarak, Türkiye'de e-Ruhsat süreçlerinin ülke çapında uygulanabilmesi sağlanabilir ve e-Ruhsat uygulamaları için yerel çözümler geliştirilebilir.