Larisa (aeolis) akropolü’ndeki geç arkaik surlarda batı anadolu’nun tunç ve demir çağları’ndan izler

Abstract

Larisa (Buruncuk), Prehistorik dönemlerden itibaren yerleşim görmüştür. Terkedildiği öne sürülen MÖ 3. yüzyıl başına kadar Aeolis bölgesinde önemli bir merkez durumundadır. Yerleşim özellikle MÖ 7.- 4. yüzyıl arasında yoğunlaşan kültür kalıntılarıyla bölge arkeolojisi için önem taşımaktadır. Geç Arkaik Çağ’da akropolü çevreleyen sur hattı, kuleleri, özenli çokgen duvar işçiliği ve güçlendirilmiş tahkimat yapısını içeren tasarım anlayışıyla araştırmacılarda çağının ilerisinde, bir “yabancı” izlenimi uyandırmıştır. Batı Anadolu’nun Tunç ve Demir Çağları’na odaklanan güncel kazı çalışmalarıyla sayıları gün geçtikçe artan yerleşim ve materyal kültür buluntuları bölgenin kronolojisi ve sosyo-kültürel yapısının algılanmasında yeni sonuçları da ortaya çıkarmaktadır. 2010-2021 yıllarında Larisa’da gerçekleştirilmiş mimari yüzey araştırmalarında da benzer bir hedefle yola çıkılmıştır. 1940’lı yıllarda üretilmiş bilginin gözden geçirilmesi gerekliliği her zaman akıllarda tutulmuştur. Bu çalışmada, öncelikle Larisa Akropolü’ndeki Geç Arkaik öncesi tahkimata ilişkin veriler ele alınmıştır. Arazideki mimari kalıntılar yeni tespitlerle desteklenerek belgelenmiş, buluntular güncel literatür üzerinden yeniden okunmuştur. Schefold’un önerdiği Orta-Geç Tunç Çağları kronolojisinin geçerliliği tartışılmıştır; burçlarla desteklenen biçimlenişiyle surların bölgenin Demir Çağı uygulamalarına olan yakınlığı vurgulanmıştır. Kesinliği her zaman için kazılarla desteklenebileceği göz ardı edilmeden olası bir erken devir tahkimat tasarım kurgusu önerilmiştir. Kıyı şeridini Tunç ve Demir Çağları’nın güçlü Orta Anadolu kültür bölgelerine bağlayan Hermos Nehri üzerindeki konumuyla Larisa, politik ve kültürel anlamda her daim önemini korumuştur; olası işgal ve yıkımların yanı sıra farklı kültürel birikimlere de var olma imkanı tanımıştır. Batı Anadolu’nun Tunç ve Demir Çağları bilgi birikimiyle örtüşen Geç Arkaik tahkimatın kurgusu ise Larisa’nın etkileşime açık olduğu kadar, yerel köklerine ne kadar bağlı olduğunu bir kez daha göstermiştir.