Yeşil alanların soğutma etkileri: İstanbul Anadolu yakası örneği

Abstract

Sanayi devrimi ile birlikte hızla artan nüfus, plansız kentleşmeye yol açarak mevcut doğal alanları da etkilemiştir. Artan nüfus, ısıtma ve soğutma tüketimleri sonucunda şehirlerde araç kullanımının artması ve toprak yüzeylerin asfalt gibi malzemelerle kaplanması kentsel ölçekte sıcaklık farklılıklarına neden olmaktadır. Kentsel yeşil alanlar (KYA), iklim değişikliği ile doğrudan ilgili olan kentsel ısı adalarının etkisini azaltmada serinletici etkiye sahiptir. Bu çalışmanın amacı, yeşil alanların İstanbul Anadolu Yakası mikro iklimi üzerindeki soğutma etkisini değerlendirmektir. 2018 Landsat 8 OLI/TIRS uydu görüntüsü verileri incelenerek, Yer yüzey Sıcaklığı (YYS) ile parkların tampon mesafeleri arasındaki ilişki tespit edilmiştir. Geçirimsiz yüzeyleri tanımlamak için geçirimsiz yüzey yoğunluğu verileri kullanılır. 2018 yılında yapılı alanlar ile doğal alanlar arasındaki sıcaklık farkı tespit edilmiş olup, geçirimsiz yüzeyler ile doğal alanlar (geçirimli arazi) arasındaki sıcaklık farkının 5,4°C olduğu gözlemlenmiştir. YYS ölçeğinin net bir değerlendirmesi için 25.000 m²'nin üzerinde İstanbul ili Anadolu Yakasında 65 kentsel yeşil alan seçilmiş olup, bu parkların ortalama sıcaklığı 25.57°C olarak belirlenmiştir. Soğutma etkisini belirlemek için kullanılan 3 metrikten Soğutma yoğunluğu (CI), Soğutma Kapsamı (CE), Soğutma Süresi (CL) ortalama CI değeri 1,5°C ve maksimum değeri 7,8°C'dir. İstanbul'daki CI değeri mekansal olarak incelendiğinde, genellikle Boğaz'a yakın yeşil alanlarda arttığı görülmektedir. Park alanının büyüklüğü arttıkça YYS azalmaktadır. KYA'nin YYS'si ile su mesafesi arasında güçlü bir korelasyon vardır. Bu, gelecekte yeşil alanların sadece alan olarak büyümesinin değil, içinde ve çevresinde kullanımının da dikkatli bir şekilde planlanması gerektiğinin bir göstergesidir. Seçilen 4 adet parkta yapılan detaylı incelemelerde ise yeşil alanların çevresindeki AÖ/AK'nın soğutma etkisinin devamlılığını sağlamadaki önemli ortaya konmuştur. Özellikle yeşil alanlar koridor şeklinde tasarlandığında veya su alanları ile birlikte devamlılığı oluşturulduğunda soğutma etkisi artmaktadır. Çalışma ile peyzaj yapısındaki yeşil parkların ekolojik işleyişinin bilimsel bulgulara dayalı olarak daha iyi planlanması gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu nedenle bu çalışma, İstanbul gibi sıcak ve nemli şehirlerde Kentsel Isı Adası (KIA) değerlerini azaltmak amacıyla yeşil alanların tasarlanmasında verimli soğutma etkilerinin öneminin altını çizmek için bir örnek oluşturmaktadır.