Milas Sakarya İlkokulu restorasyon projesi

Abstract

Çalışma kapsamında Muğla ili, Milas İlçesi'nde bulunan Sakarya İlkokulu (Numune Mektebi) konu alınmıştır. Yapının günümüzdeki durumunun belgelenmesinin ardından, yapılan araştırma çalışmalarıyla özgün durumu ortaya konmuş ve geçirdiği değişiklikler tespit edilmiştir. Erken Cumhuriyet Dönemi eğitim yapısı olarak bölgenin tarihi içerisinde önemli bir yer tutan okulun, mimari özelliklerini ve kültürel miras değerlerini koruyarak varlığını sürdürmesi amaçlanmıştır. Sakarya İlkokulu, bölgenin İtalyan işgalinden kurtulmasının ardından 1922 yılında, Numune Mektebi adıyla eğitime başlamıştır. Döneminde açılan ilk okul olması sebebiyle Milas İlk Erkek Mektebi olarak da bilinmektedir. 1948 yılında Sakarya İlkokulu adını alan yapı, kentin merkezi bir odak noktası olan Atatürk Bulvarı ile Cumhuriyet Caddesi'nin kesişiminde, bahçe içerisinde bulunmaktadır. Atatürk Bulvarı, Erken Cumhuriyet Dönemi'nde kentin sosyal yaşamında önemli bir yer tutmuş ve Süs Yolu olarak adlandırılmıştır. Bahçe kotundan yükseltilmiş ve merdivenle ulaşılan zemin kat ve yarı bodrum kattan oluşan yapı, yığma duvarlar ve ayaklardan oluşan bir yapım sistemine sahiptir. Yapının doğu cephesinde bulunan ana girişi Cumhuriyet Caddesi'ne bakmaktadır. Okulun arka bahçesine bakan batı cephesinden zemin kata bir giriş daha bulunmaktadır. Kuzey-güney doğrultusunda uzanan dikdörtgen plan şeması her iki doğrultuda da simetriktir. Bodrum kata, batı cephesinde bulunan iki adet kemerli kapıdan ulaşılır. Cephe düzeni plan şemasını takip eden şekilde doğu ve batı cephelerinde çıkmalara sahiptir. Yapının ana girişinin bulunduğu doğu cephesi, diğer cephelerden bodrum katın duvarlarındaki taş kaplama ve giriş bölümündeki mermer kaplamayla farklılaşmaktadır. Yapının kırma çatısı cephedeki çıkmaları takip edecek şekilde biçimlenmiş olup yüksekliğiyle dikkat çekmektedir. Plan şeması ve cephe düzeni büyük ölçüde korunan yapıda tespit edilen bozulmaların büyük bir bölümünü, niteliksiz müdahaleler ile okulun artan ve değişen ihtiyaçları sebebiyle eklenen niteliksiz ekler oluşturmaktadır. Yapıdaki değişikliklerin büyük bir bölümü, geçirdiği onarımlardan ve çevresel düzenlemelerden kaynaklanmaktadır. Bölgede yaşanan depremden dolayı hasar alan yapı, 1958 yılında kapsamlı bir onarım geçirmiştir. Bu onarım sırasında, yığma yapım sistemine betonarme kirişler ve döşemeler eklenmiş ve yapının çatısı yenilenmiştir. 1977 yılında Ulusal Egemenlik Caddesi'nin açılması, yapının çevresindeki değişikliklerin başlangıcı olarak kabul edilmiştir. Bahçe kotları yükseltilmiş ve okulun ihtiyaçları sebebiyle batı bahçesine iki katlı bir derslik binası ile tek katlı tuvalet yapısı eklenmiştir. Yapının geçirdiği onarımlar sırasında bazı özgün detayları korunamamıştır. Sakarya İlkokulu, inşa edildiği tarihten günümüze kadar okul işleviyle kullanılmıştır. Yapılan belgeleme, araştırma ve restitüsyon çalışmaları doğrultusunda, yapının onarımına ve kullanımına yönelik müdahaleler önerilmiş ve yapının özgün işleviyle kullanılmaya devam edilmesine karar verilmiştir. Tez çalışması altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, çalışmanın amacı, kapsamı ve çalışmada kullanılan yöntemler yer almaktadır. Yapının mevcut durumunun belgelenmesi için yapılan çalışmalar detaylı bir şekilde anlatılmıştır. İkinci bölümde, okulun bulunduğu Milas ilçesinin coğrafi konumu ve tarihi, sosyal ve ekonomik gelişimi ele alınmış, bölgedeki bazı önemli yapılar tanıtılmıştır. Milas'taki eğitim hayatının tarihsel sürecinin anlatılmasının ardından, kentin Erken Cumhuriyet Dönemi'ndeki durumu ve yapının bulunduğu çevrenin öneminden bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde; okulun tarihçesi, konumu ve çevresel özellikleri anlatılmış ve yapının genel tanımı yapılmıştır. Yapıda bulunan mekânlar sırasıyla tanımlanmış, cephelerin ve yapı elemanlarının mimari özellikleri detaylı bir şekilde anlatılmıştır. Yapıda tespit edilen bozulmalar gruplandırılarak nedenleriyle birlikte açıklanmıştır. Dördüncü bölümde, yapılan tarihsel araştırmalar sonucunda ulaşılan eski haritalar, fotoğraflar ve yazılı kaynaklar ile yapıdaki veriler değerlendirilerek, yapının geçirdiği değişiklikler tespit edilmiş ve dönemlere ayrılmıştır. Benzer yapıların incelenmesini de içeren çalışmayla, yapının ilk dönemine ait restitüsyon önerisi ortaya konmuştur. Beşinci bölümde, yapılan çalışmalar doğrultusunda, yapının korunması ve mevcut okul işlevine devam edebilmesi için gerekli olan onarım ve kullanım önerileri anlatılmıştır. Altıncı bölümde, yapılan çalışmalar bütüncül olarak değerlendirilmiş ve yapının tarihi ve kültürel miras değerlerini koruyarak gelecek nesillere aktarılmasının önemi vurgulanmıştır. 20. yüzyılın başlarında inşa edilen ve günümüze ulaşmış olan Sakarya İlkokulu, Milas'ın tarihsel gelişimi içinde ve kent belleğinde önemli bir yere sahiptir. Günümüze kadar çeşitli onarımlar ve değişiklikler geçirerek okul işleviyle kullanılmaya devam eden yapı, tarihi ve mimari değerinin yanında, kentin kültüründe de geniş bir yer tutmaktadır. Bu sebeple, yapının onarımına ve kullanımına yönelik müdahalelerin gerçekleştirilmesinin ardından özgün işlevini sürdürmesine karar verilmiştir. Yapı, yakın zamanda çatısındaki çökme tehlikesi sebebiyle kullanıma kapatılmış ve acil müdahaleye ihtiyaç duymaktadır.