Avrupa ve Türk Resim Sanatında Kırlangıç Balığı Temalı Natürmortlar

Abstract

In the history of art, still life-display arrangements of natural elements, such asflowers, fruits, games, and artefacts are remarkable. The objectives of fish-themedstill lifes have differentiated over time in painting. The fish is an expression ofabundance, fertility, and wealth. Besides anatomical peculiarities, such as largeeyes and colorful fins, the gurnard’s humanlike face and red color attracted artistsand became a subject in Japanese, Turkish, and European painting. Becauseearly Turkish paintings gave precedence to flowers and fruits, the theme of fishappeared relatively late, although fish abound in Istanbul’s Bosphorus strait, owing to the Golden Horn. In Turkish painting, the 1914 Generation artists and then their students, who mostlystudied in Europe, depicted the gurnard. Turkish artists who went to Europe between 1923 and 1933 began to workfrom an expressionist perspective. Because of their increasing tendency toward abstraction, naturalistic imitationlost significance except for infrequent examples. Thus, in Turkish painting, examples of fish-themed still lifes, whichwere previously infrequent, became even scarcer. This study is limited to examples in Turkish painting that depictthe gurnard in a way that shows it’s peculiarities. In examples detected as gurnard depiction, both the style andthe characteristics attributed to the fish were ascertained and compared with European and Turkish examples. Theremarkable place the gurnard has in Turkish culture, more so than in European culture caused it to be depicted withthe feelings which peculiar to humankind.Çiçek, meyve, av hayvanları gibi doğal öğeler ve insan yapımı nesnelerindüzenlenip betimlendiği natürmortlar sanat tarihinde büyük yer tutmaktadır.Balık temalı natürmortlar, resim sanatında farklı dönemlerde farklı amaçlarlabetimlenmiştir. Balık, bolluk, bereket ve zenginliğin ifadesidir. Büyük gözleri,renkli yüzgeçleri gibi anatomik farklılıklarına ek olarak insana benzeyen yüzüve kırmızı rengiyle de sanatçıları çeken kırlangıç balığının betimleriyle, Avruparesminde olduğu gibi Japon ve Türk resminde de karşılaşılmaktadır. Türk resimsana-tında erken dönemde, çiçekler ve meyveler betimlenmiş, balık teması resmenispeten geç girmiştir. Halbuki İstanbul içinden Boğaz geçen bir kenttir ve Haliçnedeniyle balık çok boldur. Türk resminde kırlangıç balığını, en çok Avrupa’daeğitim gören 1914 Kuşağı’nın ve öğrencilerinin betimlediği görülmektedir.1923-33 yılları arasında Avrupa’ya giden Türk sanatçıları dışavurumcu anlayıştayapıtlar üretmeye başlamış sonrasında soyutlama eğilimleri artmış ve sanattadoğalcılıktan uzaklaşılmıştır. Bu durum, Türk resim sanatında natürmortlardazaten az olan balık temalı örnekleri iyice azaltmıştır. Çalışma Türk resim sanatındakırlangıç balığını betimlediği açıkça saptanan örneklerle sınırlandırılmıştır.Saptanan örneklerde, Avrupa sanatı ve Türk sanatı ekseninde balığın ele alınışındahem biçem anlayışları hem de bir canlı olarak balığa atfedilen özellikler tespitedilip karşılaştırma yapılmaya çalışılmıştır. Balığın Türk kültüründeki yerininAvrupa kültürüne göre daha büyük olması, daha insani duygular yüklenerekbetimlenmesine sebep olmuştur.