Please use this identifier to cite or link to this item: http://hdl.handle.net/11527/17351
Title: A Comparative Analysis Of Ashik Saz And Ashik Music In West And East Azerbaijan Provinces of Iran
Other Titles: İran'ın Batı ve Doğu Azerbaycan Bölgelerindeki Aşık Sazı ve Aşık Müziği'nin Karşılaştırmalı İncelemesi
Authors: Parlak, Erol
Shidfar, Farhad
417990
Müzikoloji ve Müzik Teorisi
Musicology and Music Theory
Keywords: Aşık musikisi
Aşıklar(Aşıklık geleneği)
Doğu kültürü
Müzik
Müzik aletleri
Müzik kültürü
İran
İran Batı Azerbaycan
İran Doğu Azerbaycanı
Lover music
Minstrel tradition
Eastern culture
Music
Musical instruments
Music culture
Iran
Iran West Azerbaijan
Iran East Azerbaijan
Issue Date: 2015
Publisher: Sosyal Bilimler Enstitüsü
Institute of Social Sciences
Abstract: Bu tez, İran'ın Doğu ve Batı Azerbaycan bölgelerindeki ozan kültürü, Âşık Sazı ve Âşık müziğini araştırmayı hedeflemektedir. Giriş bölümünde belirtildiği gibi bu bölge, Âşık Sazı ve Âşık müziğini akademik araştırması açısından, Çin'den Mısır'a kadar aynı halk şiiri kültürünü taşıyan İpek Yolu'nun geçtiği ülkelere göre kör bir noktada kalmaktadır.Tezin giriş kısmında, geleneksel müziğin tanımlanması ve bununla ilgili farklı yaklaşımlardan sonra, Aşık müziği ve Aşık kimliği hakkında geniş bir açıklama yapılmıştır. Tezin amacını oluşturan en önemli konulardan biri, İran Türkleri'nin ve Azerbaycan'da yaşayan Azerbaycan Türkleri'nin Türkleşme sürecinin tarihsel olarak ele alınmasıdır. Azerbaycan Türkleri'nin ortak kültürel geçmişi paylaştığı İran'da, Azerbaycan'da ve kuzey bölgesinde yaşayan soydaşlarıyla, birçok sanat ve kültür alanında olduğu gibi, müzik alanında da benzerlikler ve farklılıklar bulunmaktadır. Bu farklılıkların sınırları oldukça net bir şekilde belirlenmiştir. İran ve Rusya arasındaki 1813'te Gülistan ve 1828'de Türkmençay Antlaşmasıyla siyasi, fiziki ve sosyal olarak Azerbaycanlılar birbirinden ayrılmıştır. Antlaşmaya göre "Aras" ve ya "Araz" nehrinin kuzeyinde kalan iller Rusya'nın, güneyinde kalan iller İran'ın olmuştur. Burada yaşayan halklar tarafından öngörülmemiş bu karar, ortaya çıkartılan kuzey-güney sınırı üzerinde halihazırda var olan ticari, sosyal, ekonomik ilişkileri yok etmesinin yanı sıra, insanların sınır yüzünden aslen yaşadıkları yerlere dönememesiyle sonuçlanmış, büyük bir mağduriyet yaşanmıştır. Orada yaşayanlar bu süreci, "70 yıl boyunca her iki taraftan sinek bile uçmadı" tabiriyle adlandırıp, durumun vahametini gözler önüne sermiştir. İran'ın 75 milyonluk nüfusunun 35 milyonunu Türkler ve çoğunluk olarak Azerbaycan Türklerinin oluşturduğu iddia edilmektedir. İran'da genellikle etnik bir kitle nüfusu kadar önemsendiği için burada yaşayan Azerbaycan Türkleri bu konuda müstesna değillerdir. Azerbaycanlılar tarafından en eski ve geleneksel müzik olarak kabul edilen, aynı zamanda halkın yatkın ve bağlı olduğu bir müzik türü olan Aşık müziği, Azerbaycan halkının öz müziği diye bilinmektedir. Bugünkü Azerbaycan makamlarının çoğunun kökeni Âşık müziğine dayanmaktadır. Âşık müziğinin temel sazı "Aşık Sazı" veya "kopuz" olarak tanımlanıyor. Halk arasında da "Âşık Sazı" veya yalnız "saz" denir. Saz, Azerbaycan ve Fars dilinde enstrüman anlamında olup, tarih boyunca tüm enstrümanların kökeni sayılmaktadır. Altı bölümden oluşan bu çalışmanın giriş bölümünde ana hatlarıyla gerekçesi, amacı, "Âşık", "Ozan" ve "Kopuz" gibi bu tezde kullanılan temel kavramlar hakkında genel tanımlamaları özetliyor ve devamında metodolojisinden bahsedilmektedir. İkinci bölümde, alan araştırması ve müzikal analiz metotlarının ele alındığı tarihsel bir sorgulam ve İran'ın kuzeybatısı ve Batı İran kavimlerine yönelik tarihsel bir inceleme yaparak, İran'ın Batı ve Doğu Azerbaycan bölgesi, coğrafî, tarihî ve kültürel açıdan ele alınarak bölgenin coğrafî etkileri ve komşu olduğu şehirlerin kültürel etkisinin yanı sıra, bölgedeki etnik grupların ve farklı dinlerin bir arada bulunduğu velayet sayısının, melodi ve şiir yapısının oluşumunda oynadığı rol tartışılmaktadır. Bu köklerin bağlantıları, Âşıkların (ozanların) icra ettikleri eserlerin sözleri ve melodi yapıları incelendiğinde açıkça görülebilmektedir. Çalışmanın ilerleyen bölümlerinde çözümlemesi yapılan melodilerin üzerinde, bölgenin çok kültürlü tarihinin büyük etkisi olduğu görülmektedir ve sonuç olarak şarkıların yüzeysel bir şekilde görülen melodik yapılarının, köklerinde aslında birbirleriyle olan derin bağlantılarını açığa çıkarmaktır. Saz'ın sınıflandırılması ile ilgili üçüncü bölümde, uluslararası bir sınıflandırma sistemi olan "Hornbostel – Sachs Classification System" kullanılmıştır. Bu sisteme örnek olarak "Aşık Sazı"nın sınıflandırılmasını verebiliriz. H-S sistemine göre "Aşık Sazı" telli bir Saz olup, 3 sayısına tekabül eder, bu da 321.32. sayısıyla ifade edilen "Necked Lute" ile eşdeğerdir. Buna ek olarak, "Azerbaycan Âşık Sazı ve Türkiye'deki Bağlama", organolojiye göre "321.32" ile ifade edilen, sapı rezonatöre bağlı veya aynı parçadan oyulmuş, boyun formuna benzer yapıda olan "Necked Lute" ile aynı kategoriye denk gelmektedir. Bu bölümde, Sazın fiziksel yapısını oluşturan tüm karakteristikleri; parçaları, boyutları ve akort sistemlerinin yanında, Saz yapım teknikleri ve Saz yapım atölye görselleri incelenmektedir. Dördüncü bölümde, Azerbaycan Aşık Sazında kullanılan nota sisteminden uyarlanan ve bugün yaygın olarak kullanılan bir çok Saz çalma tekniği ile nota stratejileri incelenmektedir Burada, Ilqar İmamverdiyev'in, notasyon uyarlama ve teknikleri üzerinde durduğu Saz için yazılmış nota kitapları da değerlendirmeye tâbi tutulmuştur. Sonunda Azerbaycan Aşık Sazı için bazı nota biçimleri ve uygulama teknikleri Changiz Mahdipour'un Qopuz Mektebi'nde, Âşık müziğinde uygulanmak üzere açıklanmıştır. "Âşık Müziği İncelemesi" başlığı altındaki bu çalışmanın Beşinci bölümünde yer alan müzikal inceleme, çalışmanın en önemli bölümlerinden biridir. Âşık müziğini özgün bir biçimde incelediğimizde, genele bağlı bir analiz sınıflandırması söz konusudur. Buna bağlı olarak tüm Âşık müziği repertuvarlarının yer aldığı ve bu repertuvardaki tüm eserlerin, Âşık müziği'nin melodik özellikleri, ölçü veya spesifik perde ayarları, anlamlı bağımsız melodi yapıları, perde hiyerarşisi, Âgâz (Başlangıç), Shahit (Şahit) ya da kalish (sesin hareketsiz durma isteği), durağan Shahit, dinamik Shahit, Akort, Uzayan sesler ve Dem sesler, Kadans "Forud", Ritim ve ölçüleri, Âşık müziği formu ve Azerbaycan vokal müziğinde söz ve şiir türleri ve tipleri bakımından incelenen sistematik bir tablo hazırlanmıştır. Altıncı bölümde ise İran'ın Doğu ve Batı Azerbaycan bölgelerindeki Âşık Sazı ve Âşık Müziği'nin, karşılaştırmalı bir inceleme sunulmaktadır. Bu amaç için ilk önce İran'ın Batı ve daha sonra Doğu Azerbaycan bölgelerindeki Âşık Müziği'nin icrâ edildiği muhitler anlatılmaktadır. Sözü edilen bölgelerde tarihî ve coğrafî özelliklerinin ardından, Âşık Müziği'nin icra şekli, Âşıkların müziklerini icrâ ettikleri mekânlar, kahvehaneler, düğünler, Âşık Müziği'nin repertuvarı, Âşık Müziği'nin İran'ın Doğu ve Batı Azerbaycan bölgelerindeki öncüleri kadar eski ve çağdaş Âşıklarında müzikal ortamlarından bahsedilmektedir. Bu bölümün son aşamasında literatürde geçen ve icralarında kullanılan enstrümanlar, bunlar arasındaki organolojik benzerlikler ve farklar, anekdot ve destan sayıları, Âşık müziği'nin repertuvar sayısı, ozan, halk şiirleri ve edebiyat ustaları, Aşık müzik performansı ve sahne stratejileri ve nihayet Kahvehaneleri'nin İran'ın batı ve doğu Azerbaycan bölgelerindeki farklılıklar ile ilgili bir inceleme sunulmaktadır.
The aim of this thesis is to investigate Ashik (minstrel) Saz as well as Ashik music in west and east Azerbaijan provinces in Iran. It has been mentioned in the introductory section that this region may be regarded as an unstudied and dark point regarding the Ashik Saz and Ashik music academical research among the countries which have been located in silk road route from China to Egypt sharing almost the same minstrel culture.In the introduction of this thesis, there will be a comprehensive approach to Ashik Saz and Ashik music besides the definition of traditional music and related different approaches to research strategies of the folklore studies. One of the important historical approaches is the investigation of the roots and events regarding the existence and historical factors and different disputes of the origin of Turk population in Iran and Azerbaijan. Researches reveal the fact of cultural and musical similarities but at the same time the differences between Azerbaijani Turks in Iran and their homogeneous and cognate north Azerbaıjan community located in the recent borderlines of Azerbaijan country. The peace treaty and an agreement of "Gulistan" in 1813 and the treaty of "Turkmenchay" in 1828 between Iran and the Russian Empire have separated Azerbaijani people politically, socially and even physically from each other. According to these agreements the the Azerbaijani populated cities above the borderline of "Araz" / "Aras" river would belong to Russia and the below cities of the same river belonged to Iran. These unexpected treatments have caused the great social, economical and physical suffer and mutual hurt, pain, sorrow and depression, being in distress, upset and miserable conditions between two separated Azerbaijani people falling apart in north and south cities so that no one could come back to their previous home lands ever since. Even those who were in different cities because of trade or wedding or any other purposes, got stock in north or south cities and fell apart for a dark 70 years separation period. The people inhabiting those areas call it as the well known phrase "no insect could fly between two separated parts for 70 years". From 75 million population of Iran almost 35 million is considered as having Turk ethnicity and among them the most majorities are Azerbaijan Turks. This fact statistically play an important political, social and cultural role in Iran as being known as a multicultural country. Ashik music is regarded as the oldest traditional music of Azerbaijan having roots in the lives and woven with warp and woof, basis and foundation of Azerbaijani people which has made it a unique and special music known as the core of Azerbaijani and music and culture both among the Azerbaijani people live in Iran and Azerbaijan. Most of music Makams and Mugam music ranks in Azerbaijan have roots in Ashik music. "Ashik Saz" / "Kopuz" is the fundamental instrument of Ashik music which is common to be called as merely "Saz" among the people. "Saz" in Azerbaijani and Farsi languages means the instrument in general reflecting the idea of historically being the mother and the root of all music instruments. The study consists of six chapters proceeding by an introductory chapter that outlines the the need for this study, the objective of the thesis, the general definitions about the main concepts in this thesis as "Ashik", "Ozan"and "Kopuz", the significance of the study, the aims and goals of the thesis and the methodology of this research. The second chapter of this paper consists of three parts which in the first part of this chapter, the history of the region "north west Iran" will be discussed coming up with the field work and methods of musical analysis later on. The historical investigation at this study which includes historical approach to north west Iran and the tribes of western Iran, clarifies the roots of the superficially seen melodic structure of the songs but deeply rooted in the history. These roots are being obvious in the melodic structure and lyrics analysis of the songs of Ashiks. Multicultural history of the area has its deep influence in the musical features of the melodies being analyzed in the musical analysis table of the songs in later chapters here.The second part of this chapter discusses geographical, historical and cultural approach of west Azerbaijan in Iran in which geographical aspects of the province, neighboring cities having cultural influence on them, the number of cities they include and even the ethnic groups and different religions in the area which play role in creation the structures of the melodies and lyrics. The third part of this chapter provides the geographical, historical and cultural approach of east Azerbaijan in Iran, all the above mentioned features have been described for east Azerbaijan as well. The third chapter of the thesis focuses on organological approach to the music of the mentioned regions in which.the writer will define and discuss Sachs Classification system before starting the music analysis in the later chapters.In this chapter for the classification of the Saz, Hornbostel – Sachs Classification System an international established system of classification was adopted. According to H-S system in categorization of Ashik Saz, we may refer the fact that it is a chordophone and then the first numerical number is created as 3. Finally it falls into "Necked Lute" category with the number identification of 321.32. Azerbaijani Ashik Saz and Turkish Baglama both fall into the same category regarding organology in which 321.32 stands for necked lutes i.e. the handle is attached to or carved from the resonator, like a neck. Physical aspects of the Saz with all characteristics like; parts of Saz, dimensional characteristics, tuning systems, and Saz making techniques and related workshop photos etc. has been explored in this chapter. The forth chapter explores Saz playing techniques and score notation strategies in which score transcription and techniques mentioned in the Saz notation books of Ilqar imamverdiyev have also been evaluated. Finally for Azerbaijani Ashik Saz some score notations techniques and transcription hints mentioned in "Qopuz Mektebi", by Changiz Mahdipour will be discussed in Ashik music scores transcription. In the fifth chapter of this study under the title of analysis of the music of the Ashik the musical analysis is one of the fundamental parts of this study. In order to analyze an individual Ashik music, the classification of the analysis is taken under consideration.I tried to design a chart into which as all Ashik music repertories can be located and the result would be a systematic analysis in which the following aspects as; melodic characteristics, scale or a specific set of pitches, independent meaningful texture of melody, hierarchy of pitches, Ağaz (beginning), reciting tone or Shahit (witness) or Kalish (inclined to stay and not move), static Shahit, dynamic Shahit, Tuning, drone pitch, cadence or "Forud" and cadential formula, rhythms and meters in Ashik music, form in Ashik music and genres of vocal music of the Azerbaijani Ashiks have been discussed for each Ashik music repertoire fallen into this analysis. Chapter six will be discussing about the comparison of Ashik Saz and Ashik music in west and east Azerbaijan provinces of Iran as firstly the west and later on the east Azerbaijan Ashik music environments in Iran.will be under scope. In this comparison the Ashik music environments will be explored from a performance practice perspective, such as; the characteristics of Ashik music performance (solo or group and the number of the instruments which are normally used) and the venues of performance (e.g. in traditional cafes "Qəhvəxana" or wedding ceremonies), proceeding by exploring popular Ashik music repertoire (ancient and contemporary), the reasons of publicity of Ashik music repertoires, the pioneer musicians of west and east Azerbaijan provinces Ashik music in Iran and their contribution to the community. In the last part of this chapter before conclusion, the differences of Ashik Saz and Ashik music in west and east Azerbaijan provinces of Iran based on the instruments and organological approach, the number of the anecdotes and Dastans, the Asik music repertoires, the Asik music poets and masters of Ashik music literature, the Asik music performance and stage strategies and finally the differences and similarities of traditional cafes "Qəhvəxana" among east and west Azerbaijan provinces and the rest of Iran will be explored.
Description: Tez (Doktora) -- İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2015
Thesis (Ph.D.) -- İstanbul Technical University, Institute of Social Sciences, 2015
URI: http://hdl.handle.net/11527/17351
Appears in Collections:Müzikoloji ve Müzik Teorisi Lisansüstü Programı - Doktora

Files in This Item:
File Description SizeFormat 
417990.pdf11.82 MBAdobe PDFView/Open


Items in DSpace are protected by copyright, with all rights reserved, unless otherwise indicated.